Η ενεργειακή σκακιέρα των Δυτικών Βαλκανίων αλλάζει γρήγορα, καθώς Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Κόσοβο αναζητούν πρόσβαση σε μεγάλες ποσότητες αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου, ενώ Σερβία και Σκόπια σχεδιάζουν να συνδεθούν με νέους ενεργειακούς διαδρόμους που περνούν από την Ελλάδα.

Για την Ουάσινγκτον πρόκειται για μία αγορά που ανοίγει. Για αρκετές κυβερνήσεις των Βαλκανίων είναι τρόπος να απαλλαγούν από την εξάρτηση από τη Ρωσία και τον άνθρακα.

Στις Βρυξέλλες, όμως, αρχίζουν να μετρούν και την άλλη πλευρά του λογαριασμού.

«Μην βάζετε αέριο εκεί όπου δεν υπάρχει»

Η Ευρωπαϊκή Ένωση φοβάται ότι η κατασκευή αγωγών, εγκαταστάσεων και άλλων υποδομών για αμερικανικό φυσικό αέριο μπορεί να δεσμεύσει για δεκαετίες τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες σε ένα ακόμη ορυκτό καύσιμο.

Και το παράδοξο είναι εμφανές.

Οι ίδιες χώρες καλούνται από τις Βρυξέλλες να μειώσουν την εξάρτησή τους από τη Ρωσία, να εγκαταλείψουν σταδιακά τον άνθρακα και να προσαρμοστούν στους ευρωπαϊκούς στόχους απανθρακοποίησης.

Τώρα όμως, καθώς στρέφονται προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για να καλύψουν το κενό, η Κομισιόν προειδοποιεί ότι υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί μία νέα μακροχρόνια εξάρτηση από εισαγόμενο φυσικό αέριο.

Ο Άντρας Χούιμπερ, αρμόδιος για την ενεργειακή διπλωματία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα Δυτικά Βαλκάνια, έθεσε το ζήτημα χωρίς περιστροφές:

Η ένσταση έχει ιδιαίτερη σημασία για χώρες όπως η Αλβανία, όπου το φυσικό αέριο αποτελεί σήμερα μόλις ένα μικρό τμήμα του ενεργειακού μείγματος.

Η Ελλάδα γίνεται η πύλη

Μέσα σε αυτή τη σύγκρουση στρατηγικών, η Ελλάδα αποκτά πολύ πιο κεντρικό ρόλο απ' όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά.

«Να κρυώνουν ή να πεινούν»: Συναγερμός στην Ευρώπη για τον χειρότερο χειμώνα

Η Αλεξανδρούπολη, οι ελληνικές υποδομές LNG και ο Κάθετος Διάδρομος δημιουργούν μία νέα διαδρομή από τον Νότο προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.

Η αμερικανική Venture Global έχει ήδη ενισχύσει τη συνεργασία της με την ελληνική Atlantic-SEE LNG Trade, το σχήμα των AKTOR και ΔΕΠΑ Εμπορίας, για μακροχρόνια προμήθεια αμερικανικού LNG.

Η λογική είναι απλή: το καύσιμο φτάνει στην Ελλάδα, επαναεριοποιείται και από εκεί μπορεί να κινηθεί προς βορρά.

Στην Αλβανία έχει ήδη προωθηθεί 20ετής συνεργασία για αμερικανικό LNG, ενώ οι σχεδιασμοί για Σερβία και Σκόπια περνούν επίσης μέσα από διασυνδέσεις με το ελληνικό σύστημα.

Η Ελλάδα, δηλαδή, δεν είναι απλώς πελάτης του αμερικανικού LNG. Μετατρέπεται σταδιακά σε διάδρομο διακίνησής του.

Η Βοσνία θέλει να κόψει τον μοναδικό δρόμο από τη Ρωσία

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Η χώρα εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από μία και μοναδική οδό προμήθειας ρωσικού φυσικού αερίου. Η σχεδιαζόμενη Νότια Διασύνδεση με την Κροατία θα της επιτρέψει να αποκτήσει πρόσβαση στο LNG που φτάνει στον τερματικό σταθμό του Κρκ.

Η εξέλιξη παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές της ως ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας.

Ωστόσο το συγκεκριμένο έργο έχει ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση λόγω της εμπλοκής της αμερικανικής AAFS Infrastructure and Energy και των ερωτημάτων γύρω από τον τρόπο με τον οποίο προωθήθηκε η συμμετοχή της.

Οι ευρωπαϊκές αρχές ζητούν διαφάνεια, ανταγωνισμό και ίσους κανόνες πρόσβασης στην αγορά.

Το ενεργειακό παράδοξο των Βρυξελλών

Το πρόβλημα για την ΕΕ είναι ότι δεν διαθέτει μία εύκολη εναλλακτική απάντηση.

Τα Δυτικά Βαλκάνια πρέπει να εγκαταλείψουν σταδιακά τον άνθρακα. Πρέπει να μειώσουν τη ρωσική επιρροή. Χρειάζονται όμως και σταθερή ενέργεια όταν η παραγωγή από ήλιο, αέρα ή υδροηλεκτρικά δεν επαρκεί.

Το φυσικό αέριο προσφέρεται ως η ενδιάμεση λύση.

Και οι ΗΠΑ έχουν και το προϊόν και την πολιτική βούληση να το πουλήσουν.

Γι' αυτό και το αμερικανικό ενδιαφέρον δεν περιορίζεται πλέον σε μεμονωμένα φορτία LNG. Αγωγοί, πολυετείς συμφωνίες, ελληνικές υποδομές και νέες διασυνδέσεις συνθέτουν ένα ολόκληρο δίκτυο που μπορεί να αλλάξει τον ενεργειακό προσανατολισμό της περιοχής.

Οι Βρυξέλλες φοβούνται ότι αυτός ο δρόμος μπορεί να απομακρύνει τα Βαλκάνια από τους μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους.

Οι βαλκανικές κυβερνήσεις απαντούν ότι χωρίς αξιόπιστο καύσιμο μετάβασης δεν μπορούν ούτε να εγκαταλείψουν τον άνθρακα ούτε να αισθάνονται ασφαλείς απέναντι σε μία διακοπή ρωσικών προμηθειών.

Και κάπου ανάμεσα στις δύο πλευρές βρίσκεται η Ελλάδα, με την Αλεξανδρούπολη και τον Κάθετο Διάδρομο να αποκτούν πλέον βάρος που ξεπερνά κατά πολύ τα ελληνικά σύνορα.