Ραγδαία επιδείνωση παρουσιάζει η επιδημία HIV στα νησιά Φίτζι, στην Ωκεανία, με τα νέα κρούσματα να έχουν υπερτριπλασιαστεί από το 2023 στο 2024, ενώ μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2025 διαγνώστηκαν περισσότεροι από 1.200 άνθρωποι. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο ΟΗΕ, πρόκειται για την ταχύτερα αναπτυσσόμενη επιδημία HIV παγκοσμίως, σε μια περίοδο που η διεθνής χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση του ιού βρίσκεται σε υποχώρηση, σύμφωνα με το 

Οι υγειονομικές αρχές της χώρας αναφέρουν ότι κάθε εβδομάδα διαγιγνώσκεται ένα βρέφος με HIV λόγω μετάδοσης από μητέρα σε παιδί, ενώ ένας ανήλικος κάτω των πέντε ετών πεθαίνει κάθε μήνα από επιπλοκές που σχετίζονται με τον ιό ή το AIDS. Ο Δρ. Τζέισον Μίτσελ, επικεφαλής της εθνικής απόκρισης για τον HIV, χαρακτήρισε το στοιχείο αυτό «αποτρέψιμο» και «αδικαιολόγητο», επισημαίνοντας ότι δεν θα έπρεπε να γεννιούνται πλέον παιδιά με HIV, εφόσον υπάρχει έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία.

Κόμβος διακίνησης ναρκωτικών και εξάπλωση μέσω βελονών

Ο ΟΗΕ αποδίδει την εκρηκτική αύξηση των κρουσμάτων στο γεγονός ότι τα Φίτζι λειτουργούν ως κόμβος διακίνησης ναρκωτικών στον Ειρηνικό, με αυξημένη χρήση μεθαμφεταμίνης στο εσωτερικό της χώρας. Η κοινή χρήση μολυσμένων συριγγών και οι επικίνδυνες πρακτικές προετοιμασίας ναρκωτικών εκτιμάται ότι ευθύνονται για περίπου το 50% των νέων μολύνσεων.

Η μετάδοση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη χρήση ουσιών. Καταγράφονται επίσης κρούσματα μέσω μη ασφαλούς σεξουαλικής επαφής και σε περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης. Η Δρ. Κεσαΐα Τουιντράκι, επικεφαλής ιατρός σε κλινική σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, αναφέρει ότι κατά μέσο όρο ένας φορέας του ιού μπορεί να τον μεταδώσει σε έως και δέκα άλλα άτομα, κυρίως μέσω κοινής χρήσης βελονών.

Σε περιστατικά βιασμού ή σεξουαλικής επίθεσης χορηγείται προφυλακτική αγωγή (PrEP), η οποία είναι αποτελεσματική εφόσον ληφθεί εντός 72 ωρών.

Έλλειψη ενημέρωσης και κοινωνικό στίγμα

Σύμφωνα με στελέχη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και της UNAids, βασικές γνώσεις γύρω από τον HIV εξακολουθούν να λείπουν σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Ο Δρ. Μαρκ Τζέικομπς, εκπρόσωπος του WHO στον Νότιο Ειρηνικό, επισημαίνει, σύμφωνα με τον Guardian, ότι στα Φίτζι παρατηρούνται σήμερα φαινόμενα που είχαν καταγραφεί σε άλλες χώρες τη δεκαετία του 1980, όπως η άγνοια για τους κινδύνους της κοινής χρήσης συριγγών και η απουσία οργανωμένων προγραμμάτων ανταλλαγής βελονών.

Το υπουργείο Υγείας έχει ξεκινήσει τη δημιουργία σχετικού προγράμματος ασφαλών συριγγών, ωστόσο η εφαρμογή του βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο.

Η χώρα, με πληθυσμό περίπου 930.000 κατοίκους και περισσότερα από 300 νησιά, είναι βαθιά θρησκευόμενη. Στις κοινότητες των iTaukei – των ιθαγενών Φιτζιανών που αποτελούν περίπου το μισό του πληθυσμού – καταγράφεται υψηλότερη φτώχεια και αντιστοιχούν περίπου στο 90% των διαγνωσμένων κρουσμάτων HIV. Ακτιβιστές αναφέρουν ότι το κοινωνικό στίγμα παραμένει έντονο, με ανθρώπους να απομακρύνονται από τις οικογένειές τους ή να αποφεύγουν να ζητήσουν ιατρική βοήθεια.

Γυναίκες σε γάμο και μετάδοση εντός οικογένειας

Σύμφωνα με τη Ρενάτα Ραμ, σύμβουλο της UNAids στον Ειρηνικό, πολλές από τις γυναίκες που διαγιγνώσκονται δεν είναι χρήστριες ναρκωτικών ούτε εργαζόμενες στο σεξ, αλλά παντρεμένες γυναίκες που μολύνονται εντός του γάμου τους και δεν έχουν τη δυνατότητα να διαπραγματευτούν τη χρήση προφυλακτικού.

Η UNAids συνεργάζεται με την κυβέρνηση των Φίτζι για την επέκταση των προγραμμάτων προγεννητικού ελέγχου και τη διάθεση της προληπτικής αγωγής PrEP τους επόμενους μήνες, σε μορφή χαπιού, ενέσιμης θεραπείας και κολπικού δακτυλίου, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των γυναικών.

Εφόσον ο HIV εντοπιστεί έγκαιρα στην εγκυμοσύνη και ξεκινήσει αντιρετροϊκή αγωγή, η ιική καταστολή μπορεί να μειώσει δραστικά ή και να αποτρέψει τη μετάδοση από μητέρα σε παιδί.

Υποεκτίμηση θανάτων και αναβάθμιση επιπέδου συναγερμού

Σύμφωνα με στοιχεία της UNAids, έως και 8.900 άνθρωποι ζουν με HIV στα Φίτζι, αν και οι αρχές παραδέχονται ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος. Το 2024 καταγράφηκαν επισήμως 126 θάνατοι, ωστόσο υγειονομικοί παράγοντες εκτιμούν ότι συχνά αποφεύγεται η αναγραφή του HIV ως αιτίας θανάτου, προκειμένου να μη στιγματιστούν οι οικογένειες.

Οι αρχές αναμένεται να αναβαθμίσουν το επίπεδο απειλής σε «γενικευμένη επιδημία» τους επόμενους μήνες. Η κυβέρνηση των Φίτζι διέθεσε πέρυσι 10 εκατ. δολάρια για την αντιμετώπιση της κρίσης, ενώ επιπλέον χρηματοδότηση προήλθε από την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία.

Παρά τις παρεμβάσεις, υγειονομικοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι απαιτούνται εντονότερα μέτρα, καθώς – όπως σημειώνεται – «δεν μπορεί να συνεχιστεί η κατάσταση ως έχει» μπροστά σε μια επιδημία που πλήττει ολοένα και περισσότερους νέους και παιδιά.