Τρία σενάρια για τη σύνδεση του Εθνικού Απολυτηρίου με την εισαγωγή στα ΑΕΙ, αλλαγές στις εξετάσεις και την ύλη, δεύτερη ευκαιρία για βελτίωση βαθμού και νέο ψηφιακό αρχείο για κάθε μαθητή

Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το Λύκειο, αξιολογούνται οι μαθητές και συνδέεται το Απολυτήριο με την πρόσβαση στα πανεπιστήμια περιλαμβάνει η Ενδιάμεση Έκθεση Πορισμάτων του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία.

Το σχέδιο που παρουσιάζεται δεν αφορά αποκλειστικά την αντικατάσταση ή την τροποποίηση των Πανελλαδικών Εξετάσεων. Η λογική της έκθεσης είναι ευρύτερη και αφορά συνολικά τη δομή του Λυκείου, την αξιολόγηση, τα Προγράμματα Σπουδών, την πιστοποίηση της ολοκλήρωσης της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, την εισαγωγή στα ΑΕΙ, αλλά και τον ρόλο της σχολικής μονάδας και του εκπαιδευτικού.

Βασική αφετηρία είναι ότι το Λύκειο δεν θα πρέπει να λειτουργεί αποκλειστικά ως προετοιμασία για τις πανεπιστημιακές εξετάσεις. Προτείνεται να ενισχυθεί ο μορφωτικός και παιδαγωγικός του χαρακτήρας, με έναν κοινό πυρήνα γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων και αξιών για όλους τους μαθητές, παράλληλα με τη δυνατότητα διαφορετικών επιλογών και κλίσεων.

Στο ίδιο πλαίσιο τίθεται ως βασική προϋπόθεση η μεγαλύτερη σύνδεση ανάμεσα στους μαθησιακούς στόχους, τη διδασκαλία και την αξιολόγηση, ενώ η ισότητα και η συμπερίληψη αντιμετωπίζονται ως στοιχεία που πρέπει να ενσωματώνονται στη λειτουργία του σχολείου.

Τα τρία σενάρια για το Εθνικό Απολυτήριο και τα ΑΕΙ

Κεντρικό σημείο της πρότασης είναι ο διαχωρισμός τριών διαφορετικών λειτουργιών: της καθημερινής αξιολόγησης του μαθητή, της πιστοποίησης ότι ολοκλήρωσε επιτυχώς το Λύκειο και της διαδικασίας επιλογής για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Με βάση αυτή τη διάκριση, η Επιτροπή εξετάζει τρεις διαφορετικές αρχιτεκτονικές.

Στο πρώτο σενάριο, το Εθνικό Απολυτήριο θα στηρίζεται κυρίως στην ενδοσχολική αξιολόγηση, ενώ η πρόσβαση στα ΑΕΙ θα πραγματοποιείται μέσω ξεχωριστών εθνικών εξετάσεων.

Στο δεύτερο σενάριο, προβλέπονται εθνικές εξετάσεις για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου και διαφορετική εξεταστική διαδικασία για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.

Στο τρίτο σενάριο, εξετάζεται μία ενιαία εθνική διαδικασία, με την ίδια εξέταση να αξιοποιείται με διαφορετικό τρόπο για την πιστοποίηση του Απολυτηρίου και για την εισαγωγή στα ΑΕΙ.

Καμία από τις τρεις επιλογές δεν παρουσιάζεται στην έκθεση ως οριστική απόφαση. Παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που αφορούν τη βαρύτητα του βαθμού του Εθνικού Απολυτηρίου στην εισαγωγή στα ΑΕΙ, τον ρόλο της ενδοσχολικής αξιολόγησης και το εάν στον τελικό βαθμό θα συνυπολογίζεται μόνο η Γ΄ Λυκείου ή και η Β΄ Λυκείου.

Δεύτερη ευκαιρία για βελτίωση βαθμού

Στο υπό συζήτηση μοντέλο περιλαμβάνεται και η δυνατότητα δεύτερης ευκαιρίας για τους μαθητές. Η πρόταση αφορά τη δυνατότητα επανεξέτασης σε συγκεκριμένα μαθήματα ή ενότητες, με στόχο τη βελτίωση της επίδοσης.

Η λογική είναι η δεύτερη εξεταστική δυνατότητα να λειτουργεί ως μηχανισμός βελτίωσης και όχι ως διαδικασία που θα δημιουργεί πρόσθετες ανισότητες μεταξύ μαθητών.

Παράλληλα εξετάζεται το ενδεχόμενο διαφορετικής κατανομής των εξετάσεων μέσα στη Γ΄ Λυκείου. Ανάμεσα στις επιλογές βρίσκεται η δεύτερη εξεταστική περίοδος, αλλά και ένα μοντέλο με δύο εξεταστικές «πύλες» κατά τη διάρκεια της ίδιας σχολικής χρονιάς.

Η δεύτερη λύση θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται η εξεταστική διαδικασία, ωστόσο στην έκθεση επισημαίνεται και η ανάγκη να εξεταστεί η επίδρασή της στον διδακτικό χρόνο και στην ομαλή λειτουργία του σχολείου.

«Clearing» για τις κενές θέσεις στα πανεπιστήμια

Ξεχωριστή πρόταση αφορά τις θέσεις των ΑΕΙ που παραμένουν κενές μετά την ολοκλήρωση της βασικής διαδικασίας εισαγωγής.

Η έκθεση εξετάζει τη δυνατότητα εφαρμογής ενός συστήματος «Clearing», μέσω του οποίου οι διαθέσιμες θέσεις θα μπορούσαν να καλύπτονται συμπληρωματικά με προκαθορισμένα κριτήρια.

Η συγκεκριμένη διαδικασία περιγράφεται ως μηχανισμός συμπληρωματικής κατανομής και δεν συνδέεται με τη διενέργεια νέας εξεταστικής διαδικασίας.

Αλλαγή στην ύλη και στον τρόπο αξιολόγησης

Η μεταρρύθμιση δεν περιορίζεται στις εξετάσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται και το περιεχόμενο της διδασκαλίας στο Λύκειο.

Η Επιτροπή εντοπίζει προβλήματα που σχετίζονται με την έκταση της ύλης, τη συνέχεια μεταξύ των εκπαιδευτικών βαθμίδων και την αντιστοίχιση ανάμεσα στα Προγράμματα Σπουδών, το εκπαιδευτικό υλικό και τον τρόπο αξιολόγησης.

Η κατεύθυνση που περιγράφεται είναι ελάφρυνση και αναδιάταξη της ύλης, ώστε να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στις ουσιώδεις γνώσεις και να περιοριστεί η ανάγκη απομνημόνευσης μεγάλου όγκου πληροφοριών.

Παράλληλα προτείνεται μεγαλύτερη αξιοποίηση διαθεματικών και διεπιστημονικών προσεγγίσεων, καθώς και μορφών διερευνητικής μάθησης.

Η αλλαγή αφορά και τις εξετάσεις. Η αξιολόγηση θα πρέπει, σύμφωνα με την κατεύθυνση της έκθεσης, να εξετάζει περισσότερο την κατανόηση, την εφαρμογή της γνώσης και τις δεξιότητες και λιγότερο την απλή αναπαραγωγή πληροφοριών.

Ταυτόχρονα, τίθεται ως προϋπόθεση η ύπαρξη μηχανισμών που θα εξασφαλίζουν συγκρίσιμους όρους αξιολόγησης για μαθητές διαφορετικών σχολείων.

Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Αρχείο για κάθε μαθητή

Μία από τις πιο εκτεταμένες προτάσεις αφορά τη δημιουργία ενός Ψηφιακού Εκπαιδευτικού Αρχείου Μαθητή.

Στόχος είναι να υπάρχει συγκεντρωμένη η εκπαιδευτική διαδρομή κάθε μαθητή, με διαφορετικά επίπεδα πληροφορίας. Στον βασικό πυρήνα θα βρίσκονται τα επίσημα σχολικά στοιχεία, όπως τάξη, μαθήματα, βαθμοί, απουσίες, προαγωγή και σχολικό ιστορικό.

Σε ξεχωριστό επίπεδο θα μπορούσαν να καταγράφονται στοιχεία όπως γλωσσικές και ψηφιακές δεξιότητες, πιστοποιήσεις, εργασίες και projects, εθελοντικές δραστηριότητες, αλλά και συμμετοχή σε τέχνες και αθλητισμό.

Η πρόταση προβλέπει το portfolio να έχει συμπληρωματικό και μη βαθμολογούμενο χαρακτήρα και να μην αποτελεί κριτήριο για την πρόσβαση στα ΑΕΙ.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην προστασία των δεδομένων. Τα ευαίσθητα στοιχεία που αφορούν υποστηρικτικές ανάγκες προτείνεται να διαχωρίζονται από το επίσημο ακαδημαϊκό αρχείο και να είναι διαθέσιμα μόνο όπου απαιτείται.

Τεχνητή Νοημοσύνη με τον εκπαιδευτικό στον πυρήνα

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης την αξιοποίηση μαθησιακής αναλυτικής και Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Η χρήση αυτών των εργαλείων συνδέεται με συγκεκριμένες παιδαγωγικές ανάγκες και όχι με αυτόματη λήψη αποφάσεων για τους μαθητές. Η ανθρώπινη εποπτεία θεωρείται απαραίτητη, ενώ ο εκπαιδευτικός διατηρεί κεντρικό ρόλο στην παιδαγωγική αξιοποίηση των δεδομένων και των εργαλείων.

Η πρόταση θέτει παράλληλα ζήτημα προστασίας από αδιαφανείς αλγοριθμικές ταξινομήσεις μαθητών, ώστε η τεχνολογία να λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι ως αυτόνομος μηχανισμός αξιολόγησης.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού και της σχολικής μονάδας

Η αλλαγή του μοντέλου δεν αφορά μόνο τον μαθητή. Στις βασικές αφετηρίες της έκθεσης περιλαμβάνεται ο εκπαιδευτικός και η σχολική μονάδα ως κρίσιμοι παράγοντες για την εφαρμογή οποιασδήποτε μεταρρύθμισης.

Η κατεύθυνση συνδέεται με την επιστημονική και παιδαγωγική επάρκεια, τη διαρκή επαγγελματική ανάπτυξη, τη συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών και την ουσιαστική υποστήριξη του εκπαιδευτικού έργου.

Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην ανάγκη το σχολείο να μπορεί να ανταποκρίνεται στις διαφορετικές αφετηρίες και ανάγκες των μαθητών, με στόχο την ισότιμη συμμετοχή και πρόοδο.

Τι παραμένει ανοιχτό

Η Ενδιάμεση Έκθεση δεν αποτελεί ακόμη τελικό θεσμικό πλαίσιο. Παραμένουν προς επιλογή ο ακριβής τρόπος απόκτησης του Εθνικού Απολυτηρίου, η σχέση του με την εισαγωγή στα ΑΕΙ, η βαρύτητα του σχολικού βαθμού, οι τάξεις που θα συνυπολογίζονται, η μορφή και ο αριθμός των εξεταστικών διαδικασιών, καθώς και οι τελικοί μηχανισμοί συγκρισιμότητας της αξιολόγησης.

Το υπό διαμόρφωση μοντέλο, επομένως, αφορά ταυτόχρονα εξετάσεις, ύλη, αξιολόγηση, πρόσβαση στα ΑΕΙ, ψηφιακά δεδομένα, σχολική μονάδα και εκπαιδευτικούς, με αρκετές από τις κρίσιμες επιλογές να παραμένουν ανοιχτές στο πλαίσιο του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία.