Ο νέος καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, επιχειρεί να ανατρέψει τα δεδομένα στην αμυντική πολιτική, βάζοντας στο μικροσκόπιο το πώς μοιράζονται τα κολοσσιαία κονδύλια των 500 δισ. ευρώ για εξοπλισμούς. Στόχος του «σχεδίου Μερτς» είναι να σταματήσει η μονοκαλλιέργεια συμβατικών όπλων και να κατευθυνθεί σημαντικό μέρος των δαπανών σε καινοτομία, start-ups και τεχνολογίες αιχμής όπως drone, AI και κβαντικά συστήματα.
Την ώρα που η Γερμανία έχει εκτοξευθεί στην 4η θέση παγκοσμίως σε αμυντικές δαπάνες, πίσω μόνο από ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία, στο Βερολίνο μεγαλώνει ο φόβος ότι ο «βροχερός» αμυντικός προϋπολογισμός θα λιμνάσει σε λίγους βιομηχανικούς γίγαντες όπως η Rheinmetall. Ο Μερτς, μαζί με τον υπουργό Οικονομικών Λαρς Κλινγκμπάιλ, απαιτούν πλέον αυστηρότερη εποπτεία στις αποφάσεις του υπουργείου Άμυνας και διαφάνεια στο ποιοι πραγματικά κερδίζουν από τα συμβόλαια.
Η ανατροπή Μερτς στη Γερμανία των εξοπλισμών
Η κυβερνητική ηγεσία θέλει το χρήμα να πάψει να ρέει σχεδόν αποκλειστικά προς «παραδοσιακή» προμήθεια αρμάτων, μαχητικών και πυρομαχικών, η οποία, σύμφωνα με υπολογισμούς μελών της ειδικής επιτροπής, αγγίζει πάνω από το 95% των δαπανών από το 2022. Οι συνεργάτες του Μερτς προειδοποιούν ότι η εμμονή σε Leopard 2, F-35, Arrow 3 και ελικόπτερα Chinook μπορεί να αποδειχθεί κοντόφθαλμη, την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει πως το παιχνίδι κρίνεται στα drones και στα δικτυωμένα συστήματα πληροφοριών.
Ο ίδιος ο καγκελάριος υπενθυμίζει στους Χριστιανοδημοκράτες ότι «οι μεγάλες καινοτομίες δεν γεννιούνται στα μεγαθήρια, αλλά σε μικρές, εξειδικευμένες εταιρείες», στέλνοντας σαφές μήνυμα προς το βαρύ βιομηχανικό κατεστημένο της Γερμανίας. Το υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη ζητήσει αναλυτικά στοιχεία για το πόσα χρήματα έχουν κατευθυνθεί στην έρευνα και ανάπτυξη, ενώ το υπουργείο Οικονομίας στηρίζει τη σύμπραξη start-ups, ΜΜΕ και παραδοσιακών αμυντικών ομίλων ως «κρίσιμη» για την τεχνολογική αναβάθμιση της χώρας.
Μερτς, Γερμανία και η μάχη των λόμπι
Το παρασκήνιο κορυφώθηκε στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όπου ο Μερτς κάλεσε δημοσίως εκπροσώπους νεοφυών επιχειρήσεων να ξεδιπλώσουν τα παράπονά τους μπροστά στον υπουργό Άμυνας Μπόρις Πιστόριους και τον αρμόδιο για τις προμήθειες Γενς Πλέτνερ. Στελέχη που ήταν παρόντα μιλούν για έναν καγκελάριο «σε λειτουργία επίλυσης προβλημάτων», ενώ το υπουργείο Άμυνας επιχειρεί να ισορροπήσει, επιμένοντας ότι δεν μπορεί να υπάρξει άμυνα χωρίς μαχητικά, πολεμικά πλοία και τεθωρακισμένα – αλλά αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η καινοτομία είναι «κρίσιμης σημασίας».
Ήδη έχουν προωθηθεί αλλαγές στους κανόνες προμηθειών για να διευκολυνθούν συνεργασίες με νεοφυείς επιχειρήσεις, εγκαινιάστηκε νέο κέντρο καινοτομίας των ενόπλων δυνάμεων στη Βαυαρία και αναπτύσσονται δίκτυα αναγνώρισης και μάχης με υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, η γερμανική γραφειοκρατία με τις πολλαπλές εμπλοκές Βουλής, υπουργείων και αρχών αδειοδότησης σε εξαγωγές και R&D στήνει ένα δαιδαλώδες πλέγμα που απειλεί να φρενάρει τη «στροφή Μερτς» προτού φτάσει στο πεδίο.
Οικονομία σε στασιμότητα, εξοπλισμοί σε φούσκωμα
Η κριτική δεν περιορίζεται στην τεχνολογική διάσταση, αλλά και στην καθαρή οικονομική λογική. Το ηχηρό παράδειγμα ενός συμβολαίου ύψους 21 δισ. ευρώ, που περιλαμβάνει από εξοπλισμό προστασίας στρατιωτών μέχρι πετσέτες και σαγιονάρες, τροφοδοτεί φόβους ότι οι υπέρογκες παραγγελίες απλώς φουσκώνουν τις τιμές χωρίς ουσιαστικό όφελος για την παγωμένη οικονομία της Γερμανίας, σύμφωνα με τους Financial Times.
Η κυβέρνηση του Μερτς προσπαθεί έτσι να παντρέψει τις ανάγκες ενός στρατού «έτοιμου να πολεμήσει απόψε» με τη δυναμική της αγοράς venture capital και την εκρηκτική καινοτομία των start-ups, σε μια περίοδο που ο πόλεμος στην Ουκρανία καθιστά την τεχνητή νοημοσύνη και τα drones «οριστικές» τεχνολογίες του παρόντος και του μέλλοντος. Το στοίχημα είναι αν ο καγκελάριος θα κατορθώσει να σπάσει τα δεσμά των παραδοσιακών λόμπι όπλων και να μετατρέψει τον αμυντικό πακτωλό σε μοχλό συνολικού μετασχηματισμού για τη Γερμανία.
