Η αθηροσκλήρωση αντιμετωπίζεται συχνά ως νόσος της μέσης ή της τρίτης ηλικίας, ωστόσο μπορεί να ξεκινήσει πολύ νωρίτερα.

Μια πρόσφατη, μεγάλης κλίμακας μελέτη εντόπισε αθηρωματική πλάκα στις αρτηρίες ορισμένων φαινομενικά υγιών ενηλίκων ηλικίας 20-29 ετών, ενισχύοντας την άποψη ότι η πρόληψη ίσως πρέπει να ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα.

Τι έδειξε η νέα μελέτη;

Στην μελέτη REACT συμμετείχαν 16.808 ενήλικες ηλικίας 18 έως 70 ετών από τη Δανία και την Ισπανία, οι οποίοι δεν είχαν διαγνωστεί με αθηροσκληρωτική καρδιαγγειακή νόσο. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τρισδιάστατο υπερηχογράφημα για την εξέταση των καρωτίδων και των μηριαίων αρτηριών, καθώς και αξονική στεφανιογραφία για την αξιολόγηση των στεφανιαίων αρτηριών.

• Συνολικά, το 57,1% των συμμετεχόντων παρουσίαζε σιωπηλή αθηροσκλήρωση σε κάποιο σημείο του αρτηριακού συστήματος
• Στην ηλικιακή ομάδα 18-29 ετών, εντοπίστηκε πλάκα στο 8,7% των ανδρών και στο 6,7% των γυναικών, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου σε 1 στους 13 ναρούς ενήλικες
• Στις ηλικίες 60-70 ετών, περίπου 9 στους 10 συμμετέχοντες παρουσίαζαν ανιχνεύσιμη νόσο
• Στους νεότερους ενήλικες, η πλάκα περιοριζόταν συνήθως σε μία μόνο αγγειακή περιοχή και συχνά εντοπιζόταν εκτός των στεφανιαίων αρτηριών

Με την πάροδο της ηλικίας, ο όγκος της πλάκας αυξανόταν κατακόρυφα και η νόσος επεκτεινόταν συχνότερα σε πολλαπλές αρτηριακές περιοχές.

Γιατί μπορεί να σχηματιστεί πλάκα τόσο νωρίς;

Η αθηροσκλήρωση αναπτύσσεται σταδιακά καθώς σωματίδια που περιέχουν χοληστερόλη συσσωρεύονται στα τοιχώματα των αρτηριών και προκαλούν φλεγμονή. Μπορεί να παραμείνει ασυμπτωματική για δεκαετίες, μέχρις ότου η πλάκα στενέψει πολύ μια αρτηρία ή σπάσει σε κομμάτια, προκαλώντας καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο.

Η μακροχρόνια έκθεση παίζει καθοριστικό ρόλο. Έρευνες σε νέους ενήλικες δείχνουν ότι η αθροιστική έκθεση σε ανεβασμένη LDL («κακή») χοληστερόλη και σε άλλους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου συνδέεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο σε μεταγενέστερο στάδιο της ζωής. Συνεπώς, ένας χαμηλός βραχυπρόθεσμος κίνδυνος στην ηλικία των 25 ετών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι αρτηρίες παραμένουν ανεπηρέαστες.

Γιατί τα συμβατικά μοντέλα εκτίμησης κινδύνου ενδέχεται να μην εντοπίζουν τον κίνδυνο στους νέους;

Τα εργαλεία υπολογισμού κινδύνου δίνουν μεγάλη βαρύτητα στην ηλικία, καθώς οι καρδιακές προσβολές και τα εγκεφαλικά επεισόδια είναι σπάνια στους νέους ενήλικες. Επομένως, ένα άτομο ηλικίας 20 ή 30 ετών ενδέχεται να παρουσιάζει χαμηλό εκτιμώμενο κίνδυνο δεκαετίας, ακόμη και αν ήδη έχει ξεκινήσει μια πρώιμη ανάπτυξη αθηρωματικής πλάκας.

Στην μελέτη REACT, ο δείκτης SCORE2 (Systematic Coronary Risk Evaluation 2) κατέταξε στην κατηγορία υψηλού κινδύνου μόνο μια μικρή μειοψηφία των συμμετεχόντων με σιωπηλή αθηροσκλήρωση, ιδίως μεταξύ των νεότερων ενηλίκων. Ο δείκτης SCORE2 προβλέπει τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου σε βάθος δεκαετίας σε ασθενείς χωρίς προηγούμενη καρδιαγγειακή νόσο ή σακχαρώδη διαβήτη.

Επομένως, η μελέτη επεκτείνει τα προηγούμενα δεδομένα, καταδεικνύοντας άμεσα πόσο συχνά η νόσος είναι ήδη παρούσα προτού οι συμβατικές μέθοδοι εκτίμησης κινδύνου σημάνουν συναγερμό.

Δηλαδή όλοι οι νέοι κάτω των 30 ετών πρέπει να υποβάλλονται σε απεικονιστικό έλεγχο των αρτηριών;

Όχι. Η μελέτη REACT δείχνει ότι είναι πιθανή η ανίχνευση πρώιμης αθηρωματικής πλάκας, αλλά δεν αποδεικνύει ότι ο προληπτικός έλεγχος σε κάθε υγιή νεαρό ενήλικα βελτιώνει την έκβαση της υγείας του. Επίσης, δεν μπορεί να προβλέψει αν μια μικρή πλάκα που εντοπίζεται στην ηλικία των 25 ετών θα παραμείνει σταθερή, θα εξελιχθεί ή θα προκαλέσει ποτέ κάποιο καρδιαγγειακό επεισόδιο.

Οι τρέχουσες κατευθυντήριες οδηγίες για την πρόληψη καρδιακής υγείας εξακολουθούν να εστιάζουν σε καθιερωμένους παράγοντες κινδύνου. Οι οδηγίες των ειδικών στις ΗΠΑ για τη χοληστερόλη δίνουν έμφαση στον έγκαιρο έλεγχο της παρατεταμένης έκθεσης στην αθηρογόνο χοληστερόλη, ωστόσο η εξέταση μέτρησης του ασβεστίου στις στεφανιαίες αρτηρίες συνιστάται επιλεκτικά και όχι ως εξέταση ρουτίνας για άτομα ηλικίας 20-30 ετών.

Οι ερευνητές της μελέτης REACT σχεδιάζουν μια δεύτερη φάση τυχαιοποιημένης δοκιμής, προκειμένου να διαπιστώσουν αν η πρόληψη, που καθοδηγείται από πρώιμα απεικονιστικά ευρήματα, βελτιώνει όντως τα μεταγενέστερα αποτελέσματα για την υγεία.

Τι πρέπει να κάνουν οι νεότεροι ενήλικες;

Το ουσιαστικό μήνυμα είναι η πρόληψη, όχι ο πανικός:

• Γνωρίστε τα επίπεδα της αρτηριακής σας πίεσης και της χοληστερόλης σας
• Αποφύγετε το κάπνισμα και την έκθεση στη νικοτίνη
• Ασκηθείτε τακτικά
• Ακολουθήστε διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια και ξηρούς καρπούς
• Διατηρήστε υγιές σωματικό βάρος και αντιμετωπίστε έγκαιρα τον διαβήτη ή την υπέρταση

Συζητήστε με γιατρό το ενδεχόμενο πρόωρης αξιολόγησης εάν έχετε πολύ υψηλά επίπεδα χοληστερόλης LDL ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου.