Η Τήνος, η Αλόννησος, η Κάρπαθος, η Λέρος, η Αστυπάλαια αλλά και άλλα νησιά καλούνται να διαχειριστούν μια νέα πραγματικότητα στη διαχείριση των υδάτινων πόρων, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, αλλά και με ορίζοντα τα επόμενα χρόνια. Το CNN Greece συνομίλησε με τον καθηγητή υδρογεωλογίας Κωνσταντίνο Βουδούρη και δημάρχους νησιών για να καταγράψει τα μεγαλύτερα προβλήματα, τις αιτίες τους και τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Πόσο ανησυχητική είναι όμως σήμερα η λειψυδρία στη νησιωτική χώρα;

Ο καθηγητής Υδρογεωλογίας του ΑΠΘ και πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Υδρογεωλογίας, Κωνσταντίνος Βουδούρης, απαντά στο CNN Greece, επικαλούμενος τον διευθυντή του Ινστιτούτου για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία (UNU-INWEH) του ΟΗΕ, Kaveh Madani, σύμφωνα με τον οποίο η ανθρωπότητα βρίσκεται σε κατάσταση «υδατικής χρεοκοπίας», καθώς η κατανάλωση νερού ξεπερνά τη φυσική του αναπλήρωση, με σοβαρές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειες.

Όπως επισημαίνει ο ίδιος για τη χώρα μας, στην «πρώτη γραμμή» των πιο ευάλωτων, βρίσκονται τα «μικρά νησιά του Αιγαίου», που δέχονται περιορισμένες βροχοπτώσεις, δεν έχουν μεγάλες λεκάνες και υδατορέματα και στα πετρώματά τους δεν μπορούν να αναπτυχθούν υπόγειοι υδροφορείς».

Γιατί όμως κηρύσσονται τα νησιά σε έκτακτη ανάγκη

Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης έχουν κηρυχθεί ήδη η Αστυπάλαια, η Πάτμος, η Λέρος, η Κάρπαθος, η Τήνος, η Αλόννησος και το Μεγανήσι Λευκάδας.

Τι σημαίνει πρακτικά όμως η κήρυξη ενός τόπου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης;

Σε επιχειρησιακό επίπεδο, το καθεστώς αυτό χαρακτηρίζεται από τις τοπικές αρχές ως εργαλείο άμεσης διαχείρισης της λειψυδρίας, που επιτρέπει την ταχύτερη υλοποίηση έργων και την ενίσχυση των υδατικών υποδομών, σε μια περίοδο όπου η ανομβρία και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής επαναπροσδιορίζουν τα δεδομένα στη διαχείριση του νερού στο Αιγαίο.

Την προσέγγιση αυτή αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο ο δήμαρχος Τήνου κ. Παναγιώτης Κροντηράς περιγράφοντας στο CNN Greece την κήρυξη ως «ασπίδα, πρόληψη και όχι πρόβλημα», τονίζοντας παράλληλα πως η έκτακτη ανάγκη λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός επιτάχυνσης διαδικασιών για την εγκατάσταση μονάδων αφαλάτωσης και συντήρησης των δικτύων.

Όπως επισημαίνει, η λειψυδρία δεν αποτελεί νέο φαινόμενο για το νησί και ούτε αφορά μόνο τους θερινούς μήνες, αλλά κυρίως τα επόμενα χρόνια.

«Δεν τίθεται ζήτημα υδροδότησης για το καλοκαίρι», δηλώνει.

Καύσωνας: Η «μέθοδος του ανθρώπου των σπηλαίων» ως λύση για δροσερό περιβάλλον

Τα αίτια της λειψυδρίας στα ελληνικά νησιά

Πίσω όμως από την επιχειρησιακή διάσταση των μέτρων, αναδεικνύεται ένα ευρύτερο πρόβλημα που δεν περιορίζεται στη διαχείριση της κρίσης.

Όπως επισημαίνει ο κ. Βουδούρης, μεταξύ άλλων, σχετικά με τα αίτια του προβλήματος, η λειψυδρία αποτελεί αποτέλεσμα όχι μόνο της μειωμένης φυσικής αναπλήρωσης λόγω ανομβρίας, αλλά και της αυξημένης ζήτησης και της απουσίας επαρκών έργων αποθήκευσης και ορθολογικής διαχείρισης των υδατικών πόρων.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο φαίνεται να διαδραματίζουν και οι πιέσεις που σχετίζονται με την ανάπτυξη στα νησιά, καθώς «η ανεξέλεγκτη εκτός σχεδίου δόμηση και η κατασκευή νέων ξενοδοχειακών μονάδων σε νησιά όπως η Σαντορίνη, η Μύκονος και η Σύρος, έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των υδατικών αναγκών, που υπερβαίνει τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων, θέτοντας σε κίνδυνο τη βιώσιμη προοπτική των νησιών», υπογραμμίζει ο ειδικός.

Σε πιο υδρογεωλογικό επίπεδο, επισημαίνονται και οι επιπτώσεις στα υπόγεια υδατικά συστήματα, σε νησιά όπως η Νάξος και η Κάρπαθος, όπου «οι υπόγειοι υδροφορείς έχουν υποστεί υφαλμύριση από την υπεράντληση, με αποτέλεσμα το νερό να είναι ακατάλληλο για πόση», συμπληρώνει, ενώ συνδέει τη βιωσιμότητα της χρήσης του νερού και με το μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης.

Συγκεκριμένα υπογραμμίζει ότι «ο τουρισμός δεν μπορεί να λειτουργεί ανεξέλεγκτα, ειδικά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο. Δεν είναι δυνατόν να γεμίζουν πισίνες με πόσιμο νερό όταν οι κάτοικοι δεν έχουν επάρκεια για βασικές ανάγκες. Η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη πρέπει να συνδεθεί με κανόνες, ποσοστώσεις κατανάλωσης και επενδύσεις σε υποδομές εξοικονόμησης».

Απαγόρευση ιδιωτικών πισινών ζητά η Τήνος

Οι πιέσεις που καταγράφονται στα νησιωτικά υδατικά συστήματα οδηγούν πλέον και σε συζητήσεις για περιορισμό της κατανάλωσης σε τοπικό επίπεδο, με το ζήτημα των ιδιωτικών πισινών στα σπίτια να τίθεται από τον δήμαρχο Τήνου.

Ο ίδιος προτείνει την «απαγόρευσή τους, όπως και γεωτρήσεων εντός οικισμών», υποστηρίζοντας ότι πρακτικές αυτού του τύπου δεν είναι συμβατές με τα περιορισμένα υδατικά αποθέματα ενός νησιού.

«Η κήρυξη του τόπου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης δυναμώνει αυτή την πρότασή μας» δηλώνει ακόμη, σημειώνοντας πως:

«Θεωρώ πως είναι περιττό να υπάρχουν πισίνες σε κάθε σπίτι, όπως και γεωτρήσεις σε κάθε οικία εντός οικισμού, οπότε η πρότασή μας είναι να οδηγηθούμε στο να απαγορευτούν. Είναι κάτι που πρέπει να γίνει κεντρικά από την πολιτεία και όχι από εμάς».

Μειώνονται τα αποθέματα νερού στην Αστυπάλαια

Την ίδια στιγμή, η μείωση των αποθεμάτων νερού στην Αστυπάλαια, αποδίδεται κυρίως στην παρατεταμένη ανομβρία των τελευταίων ετών, σύμφωνα με τον δήμαρχο του νησιού κ. Νικόλαο Κομνηνέα, ο οποίος αναφέρει στο CNN Greece ότι ο «τόπος δεν είχε ποτέ πρόβλημα τα προηγούμενα χρόνια, καθώς μέχρι πρόσφατα η υδροδότηση των βασικών οικισμών καλυπτόταν από το φράγμα του Λιβαδιού, που μάζευε βρόχινο νερό και λειτουργεί από το 1994».

«Ωστόσο τα τελευταία χρόνια τα αποθέματα έχουν μειωθεί αισθητά», δηλώνει.

Όπως ακόμη σημειώνει ο κ. Κομνηνέας, «η φετινή χρονιά ήταν χωρίς βροχοπτώσεις», γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για προληπτική διαχείριση των αποθεμάτων, προκειμένου να διασφαλιστεί η επάρκεια νερού, όχι μόνο για το καλοκαίρι, αλλά και για τους επόμενους μήνες. Στο πλαίσιο αυτό, ο δήμος έχει προχωρήσει στον σχεδιασμό νέας μονάδας αφαλάτωσης, η οποία αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά την υδροδοτική ικανότητα του νησιού».

«Η επάρκεια νερού στα νησιά» συνεχίζει ο δήμαρχος, «θα πρέπει να στηριχθεί σε ένα ευρύτερο πλέγμα παρεμβάσεων, καθώς οι αφαλατώσεις είναι η ύστατη λύση, κοστίζουν περισσότερο, τόσο στη συντήρηση όσο και ενεργειακά».

Μάλιστα, επικαλείται ως παράδειγμα τον ταμιευτήρα της Αστυπάλαιας, σημειώνοντας ότι «για το φράγμα που λειτουργεί ήδη 32 χρόνια απαιτήθηκαν ελάχιστα χρήματα. Μπορεί να έχει μεγαλύτερο αρχικό κόστος, όμως πρόκειται για έργο μεγάλης διάρκειας ζωής».

Ο ίδιος ξεκαθαρίζει τέλος ότι «δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος περιορισμών στην κατανάλωση νερού» μέχρι στιγμής και πως οι κινήσεις γίνονται προληπτικά «για να μη έχουμε πρόβλημα από το φθινόπωρο».

Μέτρα για τη λειψυδρία από το ΥΠΕΝ

Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος, ανακοίνωσε την Τετάρτη (24/06) πως ξεκινά νέο πρόγραμμα που περιλαμβάνει δέκα έργα σε εννέα νησιωτικούς δήμους με συνολικό ποσό άνω των 15 εκατομμυρίων ευρώ για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.

Σκοπός των νέων έργων είναι να βελτιωθούν οι συνθήκες ύδρευσης στους ωφελούμενους δήμους, μέσω της μείωσης διαρροών νερού με την επισκευή και αναβάθμιση πεπαλαιωμένων δικτύων.

Περιβαλλοντικός συναγερμός στον Περσικό Κόλπο: Πετρελαιοκηλίδα από το Χαργκ κατευθύνεται στη Σαουδική Αραβία

Πιο αναλυτικά, στις Κυκλάδες, βελτιώνονται υφιστάμενα δίκτυα ύδρευσης στη Νάξο και κατασκευάζεται δεξαμενή ύδρευσης στην Αμοργό.

Όσον αφορά τα Δωδεκάνησα, εγκαθίστανται μονάδες αφαλάτωσης στην Αστυπάλαια, ενώ επισκευάζονται και κατασκευάζονται δίκτυα ύδρευσης στη Ρόδο. Παράλληλα, εγκαθίστανται μονάδες αφαλάτωσης με τα συνοδά τους έργα στη Λέρο.

Στις Σποράδες, αναβαθμίζονται δίκτυα στη Σκόπελο και πραγματοποιούνται υποστηρικτικά έργα αφαλατώσεων στην Αλόννησο, ενώ μεταξύ άλλων εγκαθίσταται μονάδα επεξεργασίας πόσιμου νερού στη Ζάκυνθο των Επτανήσων.

Τι πρέπει να αλλάξει στα ελληνικά νησιά

Πάντως, όπως επισημαίνει ο κ. Βουδούρης, με δεδομένο ότι οι ξηρασίες θα εμφανίζονται με μεγαλύτερη ένταση και συχνότητα στο μέλλον:

«Ο εφησυχασμός θα είναι κακός σύμβουλος. Απαιτείται άμεσα ο καθορισμός της διαθεσιμότητας νερού σε κάθε νησί και με βάση αυτόν να σχεδιασθεί η τουριστική και αγροτική ανάπτυξη, κατά τρόπο που αυτή να είναι συμβατή με τα αποθέματα του νερού».

Στη συνέχεια, ο καθηγητής Υδρογεωλογίας υπογραμμίζει την ανάγκη «άμεσου σχεδιασμού έργων εξοικονόμησης και αποθήκευσης νερού με αξιοποίηση του βρόχινου νερού, καθώς και σε μονάδες αφαλάτωσης με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», έργα, κάποια από τα οποία, εντάσσονται σε αυτά που ανακοινώθηκαν από το αρμόδιο Υπουργείο.

Στα παραπάνω, πάντως, χρειάζεται ακόμη να προστεθούν κατά τον ίδιο «η αναδιάρθρωση του μοντέλου τουρισμού, ώστε να είναι συμβατό με τη φέρουσα ικανότητα των τοπικών υδατικών συστημάτων, καθώς και η ενίσχυση της επαναχρησιμοποίησης νερού και προώθηση κυκλικής οικονομίας.

«Οι καμπάνιες ενημέρωσης και συμμετοχής των πολιτών» απαιτούνται επίσης, ενώ όλα τα παραπάνω μέτρα, πρέπει να σχεδιασθούν άμεσα σε κάθε νησί, ανάλογα με τις τοπικές κλιματικές και υδρογεωλογικές συνθήκες, καθώς και το μοντέλο ανάπτυξης, ξεκαθαρίζει ο καθηγητής.