Η Άγκυρα επιβεβαιώνει ότι ο φάκελος των S-400 παραμένει ανοιχτός και ότι οι διαπραγματεύσεις για το μέλλον των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων συνεχίζονται, την ώρα που η Τουρκία εξακολουθεί να επιδιώκει την αποκατάσταση των αμυντικών της σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την επιστροφή της στο ζήτημα των F-35.

Ο Χακάν Φιντάν, ερωτηθείς για τη δήλωση του Σεργκέι Λαβρόφ ότι η Μόσχα δεν έχει λάβει ακόμη επίσημο αίτημα από την Τουρκία για μεταφορά των συστημάτων σε τρίτη χώρα, απάντησε με μία φράση που αφήνει ελάχιστα περιθώρια παρερμηνείας:

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών πρόσθεσε ότι οι επαφές «συνεχίζονται με όλους», αποφεύγοντας όμως να αποκαλύψει τόσο το περιεχόμενό τους όσο και το χρονοδιάγραμμα μιας πιθανής συμφωνίας.

«Οι επαφές συνεχίζονται»

Ο Φιντάν απέφυγε να απαντήσει αν η Τουρκία πρόκειται να υποβάλει άμεσα επίσημο αίτημα στη Ρωσία για μεταφορά των S-400, επιμένοντας ότι οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

Λαβρόφ: Η Ρωσία μπορεί να εγκρίνει μεταφορά των τουρκικών S-400 σε τρίτη χώρα

Όταν ρωτήθηκε αν η διαδικασία μπορεί να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, απάντησε ότι δεν είναι σε θέση να δώσει συγκεκριμένη ημερομηνία.

Η στάση του έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή έρχεται μόλις μία ημέρα μετά τη δημόσια τοποθέτηση του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών, ο οποίος άφησε για πρώτη φορά τόσο καθαρά ανοιχτό το ενδεχόμενο τα συστήματα να μεταφερθούν εκτός Τουρκίας.

Το «παράθυρο» που άνοιξε ο Λαβρόφ

Ο Σεργκέι Λαβρόφ ξεκαθάρισε ότι μία τέτοια κίνηση θα μπορούσε να εξεταστεί μόνο εφόσον υπάρξει επίσημη ρωσική έγκριση και ο τελικός παραλήπτης θεωρηθεί από τη Μόσχα φιλικός και αξιόπιστος.

Το πλαίσιο αυτό επιβεβαιώνει ότι η Τουρκία δεν μπορεί μονομερώς να πουλήσει, να παραχωρήσει ή να μεταφέρει τους S-400 σε τρίτη χώρα. Οι συμβατικοί περιορισμοί τελικού χρήστη δίνουν στη Ρωσία καθοριστικό ρόλο σε οποιαδήποτε λύση.

Από την πλευρά του, ο Φιντάν δεν διέψευσε ότι εξετάζονται διαφορετικές επιλογές. Αντίθετα, η φράση του περί συνεχιζόμενων συνομιλιών δείχνει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να αναζητεί φόρμουλα που θα μπορούσε να ικανοποιήσει ταυτόχρονα τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο βάθος παραμένουν τα F-35

Το ζήτημα των S-400 εξακολουθεί να συνδέεται άμεσα με τις αμερικανοτουρκικές αμυντικές σχέσεις.

Η αγορά του ρωσικού συστήματος είχε οδηγήσει στην αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και στην επιβολή αμερικανικών κυρώσεων βάσει του CAATSA.

Η Ουάσιγκτον έχει επανειλημμένα καταστήσει σαφές ότι το καθεστώς των S-400 —αν είναι επιχειρησιακοί, ποιος τους ελέγχει και ποια θα είναι η τελική τους τύχη— αποτελεί βασική παράμετρο για οποιαδήποτε ουσιαστική επανεκκίνηση της συζήτησης.

Ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα Τομ Μπάρακ δήλωσε τις τελευταίες ημέρες ότι οι δύο πλευρές εργάζονται για την επίλυση του προβλήματος και ότι η διαδικασία θα απαιτήσει χρόνο, καθώς υπάρχουν νομικά και κανονιστικά εμπόδια που συνδέονται τόσο με τον CAATSA όσο και με το αμερικανικό Κογκρέσο.

Η επίσκεψη στα ΗΑΕ

Ο Χακάν Φιντάν μεταβαίνει σήμερα, 28 Σεπτεμβρίου, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα για επαφές με την ηγεσία της χώρας.

Η επίσκεψη συμπίπτει χρονικά με τη νέα κινητικότητα γύρω από τους S-400, αλλά επισήμως η ατζέντα της αφορά τις διμερείς σχέσεις, την προετοιμασία του Ανώτατου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας και τις περιφερειακές εξελίξεις.

Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί στις κρίσεις που επηρεάζουν το Στενό του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι η επίσκεψη στα ΗΑΕ αφορά διαπραγμάτευση για μεταφορά των S-400.

Η Άγκυρα αναζητεί διέξοδο

Το πολιτικό και στρατιωτικό αδιέξοδο γύρω από τα S-400 παραμένει ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Η Τουρκία θέλει να διατηρήσει λειτουργικούς διαύλους με τη Ρωσία, χωρίς όμως να παραμένει επ' αόριστον εκτός ενός δυτικού αμυντικού πλαισίου που περιλαμβάνει τα F-35 και την πλήρη αποκατάσταση της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η δήλωση Φιντάν δείχνει ότι η Άγκυρα δεν θεωρεί το ζήτημα παγωμένο. Αντίθετα, επιβεβαιώνει ότι παραμένει σε διαπραγμάτευση με περισσότερες από μία πλευρές.

Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις έχουν άμεσο ενδιαφέρον, επειδή οποιαδήποτε μελλοντική αλλαγή στο καθεστώς των S-400 και ενδεχόμενη επαναφορά της Τουρκίας σε συζήτηση για F-35 θα επηρεάσει το ευρύτερο αεροπορικό ισοζύγιο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι να φανεί αν οι σημερινές «συνομιλίες» θα μετατραπούν σε επίσημη πρόταση προς τη Μόσχα. Μέχρι τότε, το μόνο βέβαιο είναι ότι οι S-400 δεν αποτελούν πλέον ένα ακίνητο πρόβλημα αλλά ένα ενεργό διαπραγματευτικό χαρτί ανάμεσα σε Άγκυρα, Μόσχα και Ουάσιγκτον.