Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας δεν συνεπάγεται υποχώρηση από τις ελληνικές θέσεις έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης σε συνέντευξή του στον ραδιοφωνικό σταθμό «Παραπολιτικά», ξεκαθαρίζοντας ότι σε οποιαδήποτε τουρκική αυθαιρεσία ή επιθετική ενέργεια η Αθήνα θα απαντά. Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, οι τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η «Γαλάζια Πατρίδα» και τα θαλάσσια πάρκα.

Σε μία περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δείχνουν να εισέρχονται ξανά σε πιο απαιτητική φάση, ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας επιχείρησε να περιγράψει τη γραμμή που σκοπεύει να ακολουθήσει η Αθήνα: συνέχιση του διαλόγου, αλλά παράλληλα ενεργή άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων και αντίδραση σε κινήσεις που η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο.

«Σε κάθε τυχόν αυθαιρεσία και επιθετικότητα» της Τουρκίας θα υπάρχει απάντηση από την ελληνική πολιτεία, τόνισε χαρακτηριστικά ο Γιώργος Γεραπετρίτης, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ισχυρότερη διπλωματική, οικονομική και αμυντική θέση σε σχέση με το παρελθόν.

Διάλογος χωρίς υποχώρηση από τις ελληνικές θέσεις

Ο υπουργός Εξωτερικών υπεραμύνθηκε της πολιτικής του διαλόγου που ακολουθείται μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών. Όπως υποστήριξε, ο βασικός στόχος της διαδικασίας ήταν η δημιουργία ενός σταθερού μηχανισμού επικοινωνίας, ώστε οι εντάσεις να μην μετατρέπονται αυτομάτως σε σοβαρές κρίσεις.

Η ελληνική κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι οι βασικές τουρκικές διεκδικήσεις δεν έχουν εξαφανιστεί. Η Άγκυρα εξακολουθεί να διατηρεί θέσεις που αφορούν τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», τις «γκρίζες ζώνες» και την αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης χαρακτήρισε μάλιστα ανυπόστατες τις σχετικές θεωρίες, επισημαίνοντας ότι αποτελούν πάγιες τουρκικές θέσεις δεκαετιών.

Κατά την Αθήνα, επομένως, η αποκλιμάκωση δεν πρέπει να συγχέεται με την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών. Αντιθέτως, πρόκειται για έναν μηχανισμό που επιτρέπει στις δύο πλευρές να διαχειρίζονται τις διαφωνίες χωρίς αυτές να οδηγούν σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις.

Ο υπουργός υπενθύμισε ότι μετά το 2023 σημειώθηκε μεγάλη μείωση των παραβιάσεων και περιορίστηκαν οι σοβαρές κρίσεις, υποστηρίζοντας ότι ο διάλογος έχει αποδώσει συγκεκριμένα αποτελέσματα. Την ίδια στιγμή, όμως, αναγνώρισε ότι οι τουρκικές αξιώσεις παραμένουν και ορισμένες φορές εκφράζονται με επιθετικό τρόπο.

Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου γίνεται το επόμενο μεγάλο τεστ

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι δηλώσεις Γεραπετρίτη για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, καθώς το έργο εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα γεωπολιτικά τεστ των επόμενων μηνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο υπουργός εκτίμησε ότι οι έρευνες και η πόντιση του καλωδίου μπορούν να επανεκκινήσουν μέσα στους επόμενους μήνες, πιθανότατα ακόμη και εντός του 2026, ανάλογα με τον προγραμματισμό της αναδόχου εταιρείας.

Το μήνυμα προς την Τουρκία ήταν απολύτως σαφές: η Ελλάδα δεν πρόκειται να ζητήσει τουρκική άδεια.

Σύμφωνα με τον κ. Γεραπετρίτη, το Διεθνές Δίκαιο δεν απαιτεί τέτοια άδεια. Η προβλεπόμενη επικοινωνία με τα παράκτια κράτη αφορά πρωτίστως ζητήματα ασφαλούς ναυσιπλοΐας και αποφυγής ατυχημάτων και δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αναγνώριση δικαιοδοσίας της Άγκυρας.

Το συγκεκριμένο σημείο είναι κρίσιμο, επειδή η Τουρκία έχει διατυπώσει τη θέση ότι δραστηριότητες σε περιοχές όπου η ίδια θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα θα πρέπει προηγουμένως να αποτελούν αντικείμενο επικοινωνίας μαζί της. Η τουρκική στάση έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς μία διαδικασία που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αίτημα «άδειας» θα δημιουργούσε σοβαρό προηγούμενο για τις ελληνικές θέσεις.

Για τον λόγο αυτόν η επανεκκίνηση των εργασιών θα έχει σημασία πολύ μεγαλύτερη από την ενεργειακή διάσταση του έργου. Θα αποτελέσει πρακτική δοκιμασία για το κατά πόσο οι ελληνικές θέσεις μπορούν να εφαρμοστούν στο πεδίο χωρίς να προκληθεί νέα κρίση.

Η σκιά της Κάσου

Αναπόφευκτα στη συζήτηση επιστρέφουν όσα συνέβησαν στην περιοχή της Κάσου το καλοκαίρι του 2024, όταν η παρουσία του ιταλικού ερευνητικού πλοίου Ievoli Relume συνοδεύτηκε από τουρκική στρατιωτική παρουσία και έντονη διπλωματική κινητικότητα.

Το ενδεχόμενο επανάληψης μιας ανάλογης κατάστασης αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους η Αθήνα αντιμετωπίζει την επόμενη φάση του έργου με ιδιαίτερη προσοχή.

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι η χώρα προετοιμάζεται «για κάθε σενάριο», από το ηπιότερο έως το εντονότερο, επιμένοντας ωστόσο ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

Η διατύπωση αυτή δείχνει ουσιαστικά τη διπλή στρατηγική της Αθήνας: αποφυγή μιας ρητορικής που θα μπορούσε να οδηγήσει εκ των προτέρων σε κλιμάκωση, αλλά ταυτόχρονα προετοιμασία για το ενδεχόμενο τουρκικής αντίδρασης όταν τα πλοία επιστρέψουν στο πεδίο.

Θαλάσσια πάρκα και «Γαλάζια Πατρίδα»

Στο ήδη περίπλοκο σκηνικό προστίθενται οι πρόσφατες κινήσεις της Τουρκίας γύρω από τα θαλάσσια πάρκα και οι πληροφορίες για νομοθετική πρωτοβουλία σχετικά με τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.

Η Αθήνα έχει ήδη αποστείλει ρηματική διακοίνωση στην Άγκυρα για το ζήτημα των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων και έχει ενημερώσει τις αρμόδιες ευρωπαϊκές αρχές.

Για την πιθανή τουρκική νομοθετική πρωτοβουλία, ο Γιώργος Γεραπετρίτης σημείωσε ότι δεν είναι ακόμη γνωστά ούτε το ακριβές περιεχόμενο ούτε το χρονοδιάγραμμά της. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι ένας εσωτερικός τουρκικός νόμος περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας δεν μπορεί από μόνος του να δημιουργήσει διεθνή έννομα αποτελέσματα.

Από ελληνικής πλευράς, ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στο γεγονός ότι η Αθήνα έχει προχωρήσει στον δικό της Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και στα θαλάσσια περιβαλλοντικά πάρκα, κινήσεις που εντάσσονται σε μία ευρύτερη προσπάθεια αποτύπωσης και άσκησης των ελληνικών δικαιωμάτων.

«Η Ελλάδα δεν ακολουθεί – είναι μπροστά»

Εδώ βρίσκεται και ο πυρήνας της πολιτικής επιχειρηματολογίας του υπουργού Εξωτερικών.

Ο Γιώργος Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι πλέον η Ελλάδα έχει περάσει από μία λογική αντίδρασης σε μία στρατηγική πρωτοβουλιών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η χώρα ενισχύει το διπλωματικό της αποτύπωμα, αναπτύσσει διεθνείς συνεργασίες, αναβαθμίζει τις Ένοπλες Δυνάμεις και προωθεί κινήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, γνωρίζοντας ότι αυτές πιθανότατα θα προκαλέσουν τουρκικές αντιδράσεις.

Παράλληλα, η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την αποτρεπτική της ισχύ. Ο υπουργός αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στη διευρυμένη συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με το Ισραήλ, εντάσσοντάς την στη συνολικότερη προσπάθεια θωράκισης της χώρας.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, θα απαντηθεί στο πεδίο. Η επανέναρξη των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, οι κινήσεις της Τουρκίας για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και τα θαλάσσια πάρκα δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον δοκιμασίας των λεγόμενων «ήρεμων νερών».

Η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, χωρίς όμως –όπως τουλάχιστον διαμηνύει– να αυτοπεριορίσει την άσκηση των δικαιωμάτων της.

Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία του σημερινού μηνύματος Γεραπετρίτη: ο διάλογος με την Τουρκία θα συνεχιστεί, αλλά δεν αποτελεί λευκή επιταγή προς την Άγκυρα. Εάν η αποκλιμάκωση δοκιμαστεί από μονομερείς ή επιθετικές κινήσεις, η ελληνική πλευρά δηλώνει ότι θα απαντήσει τόσο διπλωματικά και θεσμικά όσο και, εφόσον απαιτηθεί, στο πεδίο.