Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ενώπιον μιας από τις πλέον ιστορικές και καθοριστικές νομισματικές αποφάσεις από την εποχή της καθιέρωσης του κοινού νομίσματος, καθώς το εγχείρημα του ψηφιακού ευρώ περνά από το στάδιο του θεωρητικού σχεδιασμού στο κρίσιμο πεδίο της τεχνικής υλοποίησης και της πολιτικής επικύρωσης. Η μετάβαση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια τεχνολογική αναβάθμιση των μέσων πληρωμής, αλλά μια βαθιά στρατηγική κίνηση με τεράστιες γεωπολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές προεκτάσεις.

Με τις συζητήσεις να έχουν ενταθεί ραγδαία κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, στο πλαίσιο της ευρύτερης ευρωπαϊκής επιδίωξης για μείωση της εξάρτησης από τρίτες χώρες σε κρίσιμους τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια και τα χρηματοοικονομικά, το ψηφιακό ευρώ αναδεικνύεται στο απόλυτο εργαλείο για την ανάκτηση της νομισματικής κυριαρχίας της Ευρώπης. Η ανάγκη αυτή καθίσταται επιτακτική, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), τόσο ως απάντηση στην κυριαρχία των αμερικανικών δικτύων πιστωτικών καρτών, όσο και ως αντίβαρο στην παγκόσμια εκστρατεία του προέδρου των ΗΠΑ για την προώθηση σταθερών κρυπτονομισμάτων (stablecoins) που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με το αμερικανικό δολάριο.

Η Κρίσιμη Ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Η τρέχουσα συγκυρία χαρακτηρίζεται από εξαιρετική κρισιμότητα, καθώς αύριο, Τρίτη 23 Ιουνίου, αναμένεται να διεξαχθεί μια οριακή και καθοριστικής σημασίας ψηφοφορία στην επιτροπή Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων (ECON) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το αντικείμενο της ψηφοφορίας αφορά την προώθηση της νέας ευρωπαϊκής νομοθεσίας που θα αποτελέσει το νομικό θεμέλιο για την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ.

Παρά το γεγονός ότι στα τέλη του προηγούμενου Δεκεμβρίου το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, σε επίπεδο κρατών-μελών, παρείχε την ισχυρή του υποστήριξη στο σχέδιο της ΕΚΤ για το λανσάρισμα αυτού του ηλεκτρονικού ισοδύναμου των μετρητών –το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιείται απρόσκοπτα σε φυσικά καταστήματα, σε διαδικτυακές αγορές, αλλά και σε απευθείας συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών (peer-to-peer)– η εξασφάλιση της πλειοψηφίας μεταξύ των 720 ευρωβουλευτών παραμένει ένα εξαιρετικά αβέβαιο στοίχημα.

Ώρα μηδέν για τα μετρητά! Πώς το ψηφιακό ευρώ εισβάλλει στη ζωή μας το 2027 και τι μας κρύβουν;

Οι πολιτικές ισορροπίες είναι λεπτές. Από τη μία πλευρά, οι κεντροαριστερές πολιτικές ομάδες και οι φιλελεύθεροι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τάσσονται αναφανδόν υπέρ του σχεδίου. Ωστόσο, υπολείπονται περίπου 40 ψήφων προκειμένου να εξασφαλίσουν την πολυπόθητη απόλυτη πλειοψηφία. Από την άλλη πλευρά, οι δυνάμεις της άκρας δεξιάς εκφράζουν την κατηγορηματική τους αντίθεση στην προοπτική του ψηφιακού ευρώ. Υπό αυτά τα δεδομένα, ο ρόλος του ρυθμιστή πέφτει στο κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) και στους Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές, στο εσωτερικό των οποίων καταγράφονται έντονες διχογνωμίες και διαφορετικές προσεγγίσεις.

Ο Έλληνας ευρωβουλευτής και εισηγητής-διαπραγματευτής εκ μέρους της Ομάδας των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), Νίκος Παπανδρέου, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της μάχης. Όπως τονίζεται στην επίσημη ενημέρωση της πολιτικής του ομάδας, ο κ. Παπανδρέου έχει δώσει σκληρό αγώνα («με νύχια και με δόντια») προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το εγχείρημα θα αξιοποιήσει στο έπακρο τη δυναμική του και, κυρίως, ότι θα είναι απόλυτα λειτουργικό και εφαρμόσιμο στην πραγματική, καθημερινή οικονομία: από τον τοπικό φούρνο και το φαρμακείο, μέχρι τη μικρή μπουτίκ της γειτονιάς και τον πάγκο της λαϊκής αγοράς.

Ο ίδιος, προδιαγράφοντας το διακύβευμα της αυριανής ψηφοφορίας, σημείωσε χαρακτηριστικά: "Βρισκόμαστε ένα βήμα πριν από μια μεγάλη κατάκτηση για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Το κοινό μας νόμισμα θα αποκτήσει και ψηφιακή μορφή, δίνοντας όχι μόνο ευκολία στις καθημερινές μας συναλλαγές αλλά κάτι ακόμα πιο σημαντικό, που είναι η ανεξαρτησία από ξένα συστήματα πληρωμών". Επιπρόσθετα, τόνισε με έμφαση ότι η ευρωπαϊκή κυριαρχία θα θωρακιστεί απέναντι σε τρίτες χώρες, ενώ όλες οι διαδικασίες θα τελούν υπό την αυστηρή εγγύηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Παράλληλα, εξέφρασε την ελπίδα ότι με την καθιέρωση του ψηφιακού ευρώ, τόσο οι Ευρωπαίοι καταναλωτές όσο και οι έμποροι θα επωφεληθούν από σημαντικές μειώσεις στις χρεώσεις των συναλλαγών τους, βάζοντας οριστικό τέλος στην εξάρτηση από συστήματα τρίτων που έχουν τη δύναμη να επηρεάζουν την ευρωπαϊκή καθημερινότητα.

Η Μετάβαση από τον Σχεδιασμό στην Τεχνική Υλοποίηση

Τα βήματα προς την επίσημη κυκλοφορία του νέου νομίσματος είναι αυστηρά μελετημένα, με την ΕΚΤ να έχει ορίσει σαφή ορόσημα που οδηγούν στην επίσημη έκδοση το 2029. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η πιλοτική κυκλοφορία του ψηφιακού ευρώ αναμένεται να ξεκινήσει νωρίτερα από τις αρχικές προβλέψεις και θα διαρκέσει για διάστημα ενός πλήρους έτους.

Όπως προκύπτει και από τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο ειδικό κεφάλαιο της έκθεσης του Διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος, κ. Γιάννη Στουρνάρα, η οποία παρουσιάστηκε την προηγούμενη εβδομάδα, η όλη διαδικασία έχει πλέον αφήσει πίσω της τη φάση του θεωρητικού σχεδιασμού και έχει εισέλθει δυναμικά στη φάση της τεχνικής υλοποίησης.

Η εξέλιξη αυτού του κολοσσιαίου έργου χωρίζεται σε διακριτές φάσεις, καθεμία από τις οποίες επιτελεί έναν συγκεκριμένο, ζωτικό σκοπό για την αρχιτεκτονική του συστήματος:

Φάση Διερεύνησης

Οκτώβριος 2020 – Οκτώβριος 2023

Σε αυτή την αρχική περίοδο τέθηκαν τα θεμέλια του έργου. Διερευνήθηκε ενδελεχώς η σκοπιμότητα της δημιουργίας του ψηφιακού ευρώ, καθώς και τα βασικά τεχνικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά του, με τον κεντρικό στόχο να εστιάζεται εξ αρχής στη διασφάλιση της ιδιωτικότητας των χρηστών και στην καθολική προσβασιμότητα για όλους τους πολίτες της ευρωζώνης.

Φάση Προετοιμασίας

Νοέμβριος 2023 – Οκτώβριος 2025

Η τρέχουσα φάση σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη θεωρητική ανάλυση στην πρακτική εφαρμογή. Προσδιορίζονται με ακρίβεια τα λειτουργικά χαρακτηριστικά του νομίσματος μέσα από τη συνεχή συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς του χρηματοπιστωτικού τομέα. Το απόλυτο ορόσημο αυτής της περιόδου είναι η ολοκλήρωση και έκδοση του "εγχειριδίου κανόνων", ενός κειμένου που θα καθορίζει λεπτομερώς τους κανόνες χρήσης και τις δεσμευτικές υποχρεώσεις όλων των συμμετεχόντων στο δίκτυο.

Φάση Τεχνικής Ετοιμότητας & Ανάπτυξης

Οκτώβριος 2025 – Σεπτέμβριος 2027

Πρόκειται για την τρίτη, εξόχως κρίσιμη φάση, η οποία θα λειτουργήσει ως η γέφυρα μεταξύ του σχεδιασμού και της πλήρους πρακτικής εφαρμογής. Στόχος της είναι να εγγυηθεί ότι το ψηφιακό νόμισμα θα προσφέρει ασφάλεια, απόλυτη αξιοπιστία και θα τύχει ευρείας αποδοχής. Οι εργασίες σε αυτή τη διετία θα κινηθούν σε τρεις βασικούς άξονες: α) Προώθηση της τεχνικής ετοιμότητας μέσω της ανάπτυξης της απαραίτητης υποδομής και των τεχνικών προτύπων, β) Δημιουργία των σεναρίων και προετοιμασία των πιλοτικών δοκιμών για τον έλεγχο της αυτοματοποίησης και της χρηστικότητας, γ) Στενότερη συνεργασία με τους φορείς της αγοράς (τράπεζες και παρόχους υπηρεσιών πληρωμών) για την οριστικοποίηση του κανονιστικού πλαισίου και του εγχειριδίου κανόνων.

Πιλοτική Άσκηση

Σεπτέμβριος 2027 – Σεπτέμβριος 2028

Με την κρίσιμη προϋπόθεση ότι η δέσμη των νομοθετικών μέτρων θα έχει ψηφιστεί και υιοθετηθεί έως τα τέλη του 2026, θα τεθεί σε εφαρμογή μια 12μηνη πιλοτική άσκηση. Κατά τη διάρκειά της, επιλεγμένοι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα εργαστούν από κοινού με το Ευρωσύστημα, προκειμένου να δοκιμάσουν την τεχνική, λειτουργική και επιχειρησιακή ανθεκτικότητα του συστήματος σε ένα απόλυτα ελεγχόμενο περιβάλλον, πριν αυτό ανοίξει στο ευρύ κοινό.

Επίσημη Έκδοση & Κυκλοφορία

2029 και έπειτα

Ο τελικός σταθμός του εγχειρήματος. Η οριστική απόφαση για την επίσημη έναρξη κυκλοφορίας του ψηφιακού ευρώ θα ληφθεί από τα αρμόδια όργανα που προβλέπονται στη νομοθεσία. Ειδικότερα, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα λάβει την τελική απόφαση για την έκδοση μόνο εφόσον η σχετική νομοθεσία έχει τεθεί πλήρως σε ισχύ, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για τη χρήση του νομίσματος από τους Ευρωπαίους πολίτες.

Τράπεζα της Ελλάδος: Το σχέδιο για το ψηφιακό ευρώ

Το Ανταγωνιστικό Πλεονέκτημα και η Αδιαπραγμάτευτη Ιδιωτικότητα

Η στόχευση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δεν περιορίζεται απλώς στη δημιουργία ενός ακόμη ηλεκτρονικού τρόπου πληρωμής, αλλά στην παροχή μιας λύσης που θα ανταγωνίζεται επάξια το φυσικό χρήμα. Το κύριο και πλέον καινοτόμο χαρακτηριστικό του ψηφιακού ευρώ θα είναι η δυνατότητα διενέργειας πληρωμών εκτός σύνδεσης (offline πληρωμές).

Η συγκεκριμένη λειτουργία είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Σε αντίθεση με τις συμβατικές ηλεκτρονικές πληρωμές μέσω καρτών ή εφαρμογών που καταγράφουν κάθε κίνηση και αφήνουν ευδιάκριτα ψηφιακά ίχνη, οι offline πληρωμές με ψηφιακό ευρώ διασφαλίζουν ότι δεν θα δημιουργείται κανένα ψηφιακό αποτύπωμα της συναλλαγής. Η προσέγγιση αυτή εγγυάται στους καταναλωτές ένα επίπεδο ανωνυμίας και ιδιωτικότητας απολύτως συγκρίσιμο με αυτό των φυσικών μετρητών, καθιστώντας το νέο νόμισμα μια εξαιρετικά ελκυστική επιλογή για όσους ανησυχούν για την ψηφιακή παρακολούθηση των προσωπικών τους εξόδων.

Σύμφωνα με την καταγραφή της Τράπεζας της Ελλάδος, η εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ φέρνει στο προσκήνιο μια εκτενή λίστα πλεονεκτημάτων:

• Σύγχρονο Μέσο: Σχεδιασμένο εξαρχής για να ανταποκρίνεται στις πολύπλοκες ανάγκες των Ευρωπαίων πολιτών στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή.

• Καθολική Πρόσβαση και Ισότητα: Θα είναι προσβάσιμο σε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες της ευρωζώνης, προσφέροντας ίσους όρους απόκτησης και χρήσης.

• Ευρύτατη Αποδοχή: Θα αποτελεί καθολικά αποδεκτό μέσο πληρωμής σε όλα τα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ, ενώ υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η χρήση του θα μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες χώρες, είτε αυτές ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση είτε όχι.

• Ελαχιστοποίηση Κόστους Προσαρμογής: Η αρχιτεκτονική του βασίζεται στη μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των ήδη υφιστάμενων τεχνικών προτύπων και υποδομών διακανονισμού, μειώνοντας δραστικά το κόστος ενσωμάτωσης για την αγορά.

• Τόνωση του Ανταγωνισμού: Η έλευσή του αναμένεται να αναδιατάξει το ευρωπαϊκό τοπίο πληρωμών, μειώνοντας την εξάρτηση της Ευρώπης από μονοπωλιακούς παρόχους εκτός Ε.Ε. και ενθαρρύνοντας την εγχώρια καινοτομία.

• Καινοτόμες Λειτουργίες: Όπως προαναφέρθηκε, η εισαγωγή των offline πληρωμών προσθέτει μια εντελώς νέα διάσταση στις καθημερινές συναλλαγές.

• Νέα Προϊόντα: Η ύπαρξη του ψηφιακού ευρώ θα λειτουργήσει ως καταλύτης για τις τράπεζες και τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών, ωθώντας τους να σχεδιάσουν και να προσφέρουν νέες, συνδυαστικές υπηρεσίες.

• Απόλυτη Ασφάλεια: Η λειτουργία του θα διέπεται από τα υψηλότερα και πλέον απαιτητικά διεθνή πρότυπα ασφάλειας, τηρώντας πιστά το αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών δεδομένων των χρηστών.

Γεωπολιτικός Συναγερμός: "Η Μόνη Μας Άμυνα"

Η συζήτηση γύρω από το ψηφιακό ευρώ δεν είναι αυστηρά τεχνοκρατική, αλλά φέρει τεράστιο γεωπολιτικό βάρος. Ενόψει της ακρόασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καταγράφηκε μια ηχηρή παρέμβαση από την ευρωπαϊκή ακαδημαϊκή και οικονομική ελίτ. Περισσότεροι από 60 κορυφαίοι οικονομολόγοι και διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί απέστειλαν ανοιχτή επιστολή προς τους ευρωβουλευτές, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου: εάν το σχέδιο για το ψηφιακό ευρώ αποτύχει, η ευρωζώνη θα "χάσει τον έλεγχο" του ίδιου της του νομίσματος.

Ανάμεσα στους 68 υπογράφοντες την επιστολή που εστάλη στους 720 ευρωβουλευτές την περασμένη Παρασκευή, φιγουράρουν βαριά ονόματα της ευρωπαϊκής σκέψης, όπως οι Γάλλοι διανοητές Τόμας Πικετί (Thomas Piketty) και Ερίκ Μονέ (Eric Monnet), ο Γερμανός Γιαν Πίτερ Κράνεν (Jan Pieter Krahnen) και η εδρεύουσα στο Λονδίνο Ντανιέλα Γκαμπόρ (Daniela Gabor). Το μήνυμά τους είναι σαφές και αμείλικτο: "Ένα ισχυρό δημόσιο ψηφιακό ευρώ δεν είναι κάτι το επιθυμητό, αλλά αποτελεί ουσιαστική εγγύηση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας, σταθερότητας και ανθεκτικότητας."

Η επιστολή υπογραμμίζει την επικίνδυνη εξάρτηση της ευρωζώνης από τις υπηρεσίες ψηφιακών πληρωμών που εδρεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτή η μονοπωλιακή εξάρτηση εκθέτει την Ευρώπη σε ασύμμετρους κινδύνους που ξεφεύγουν από τον έλεγχό της, όπως η γεωπολιτική επιρροή και τα ξένα εμπορικά συμφέροντα. Είναι ενδεικτικό –και άκρως ανησυχητικό– ότι δεκατρείς (13) χώρες της ευρωζώνης στερούνται πλήρως οποιασδήποτε εγχώριας εναλλακτικής λύσης για ψηφιακές πληρωμές, εξαρτώμενες αποκλειστικά από διεθνή δίκτυα καρτών όπως η Visa, η Mastercard και η PayPal.

Κάνοντας έμμεση αλλά σαφέστατη αναφορά σε «πρόσφατες εξελίξεις» που εμπλέκουν τον Ντόναλντ Τραμπ και την αμερικανική νομισματική στρατηγική, οι οικονομολόγοι (σύμφωνα και με σχετικό δημοσίευμα των Financial Times) επισημαίνουν ότι οι προαναφερθέντες κίνδυνοι έχουν πάψει να είναι υποθετικοί. Η προειδοποίησή τους λαμβάνει δραματικό τόνο: "Η Ευρώπη θα χάσει τον έλεγχο του πιο θεμελιώδους στοιχείου της οικονομίας μας: τα χρήματά μας. Ένα ισχυρό δημόσιο ψηφιακό ευρώ είναι η μόνη μας άμυνα."

Η πρωτοβουλία της επιστολής ξεκίνησε από το ακαδημαϊκό think-tank 'Sustainable Finance Lab' που εδρεύει στην Ουτρέχτη, σε στενή συνεργασία με την ολλανδική Triodos Bank, ένα πιστωτικό ίδρυμα που εστιάζει στη βιώσιμη ανάπτυξη. Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Triodos, κ. Χανς Στέγκεμαν (Hans Stegeman), ένας εκ των υπογραφόντων, συνόψισε το ιδεολογικό υπόβαθρο της προσπάθειας με τη φράση: "Θέλουμε ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα που να εξυπηρετεί την κοινωνία και όχι το αντίστροφο", διευκρινίζοντας ότι ένα δημόσιο σύστημα ηλεκτρονικών πληρωμών είναι ο ακρογωνιαίος λίθος ενός τέτοιου συστήματος. Παράλληλα, εξήγησε ότι η στάση πολλών ιδιωτικών τραπεζών απέναντι στο έργο υπαγορεύεται αποκλειστικά από τον φόβο απώλειας κερδών και ρευστότητας.

Ν. Παπανδρέου: To ψηφιακό ευρώ συνιστά υποδοµή κορυφαίας γεωπολιτικής σηµασίας

Το «Αντάρτικο» του Τραπεζικού Τομέα

Παρά τα προφανή οφέλη για τους πολίτες και την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία, το σχέδιο συναντά τη σθεναρή και οργανωμένη αντίδραση του παραδοσιακού χρηματοπιστωτικού τομέα. Το τραπεζικό λόμπι της Ευρώπης ασκεί ασφυκτικές πιέσεις προς τα κέντρα λήψης αποφάσεων προκειμένου να ακυρώσει ή έστω να περιορίσει δραστικά την εμβέλεια του ψηφιακού νομίσματος, το οποίο χαρακτηρίζουν ειρωνικά ως ένα «μυωπικό χρηματοοικονομικό λόμπι» οι προαναφερθέντες 68 οικονομολόγοι.

Το μέτωπο της τραπεζικής αντίδρασης εκφράστηκε δυναμικά τον περασμένο Νοέμβριο, όταν 14 από τους πλέον ισχυρούς δανειστές της ηπείρου –μεταξύ των οποίων κολοσσοί όπως η γερμανική Deutsche Bank, η γαλλική BNP Paribas και η ολλανδική ING– εξέδωσαν αυστηρή προειδοποίηση. Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι η θεσμοθέτηση του ψηφιακού ευρώ από την ΕΚΤ κινδυνεύει να ακυρώσει και να υπονομεύσει τις τεράστιες επενδύσεις που έχει κάνει ο ευρωπαϊκός ιδιωτικός τομέας για να αναπτύξει τα δικά του συστήματα πληρωμών απέναντι στους αμερικανικούς κολοσσούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της ιδιωτικής ευρωπαϊκής συμμαχίας αποτελεί η πλατφόρμα "Wero", η οποία έκανε το ντεμπούτο της μόλις πέρυσι, φιλοδοξώντας να χτυπήσει τον ανταγωνισμό των Mastercard, Visa και PayPal.

Ο βαθύτερος φόβος, ωστόσο, των εμπορικών τραπεζών αφορά τα ίδια τους τα θεμέλια ρευστότητας. Η δημιουργία ενός νομίσματος που θα ελέγχεται απευθείας από την Κεντρική Τράπεζα και θα εκδίδεται με τη μορφή ψηφιακών διακριτικών (tokens), προσφέροντας την αμεσότητα των μετρητών, δημιουργεί τον κίνδυνο μαζικής φυγής καταθέσεων. Με βάση τον τρέχοντα σχεδιασμό της ΕΚΤ, κάθε ευρωπαίος πολίτης θα έχει το δικαίωμα να διατηρεί στο προσωπικό του ψηφιακό πορτοφόλι έως και 3.000 ευρώ. Τα ποσά αυτά θα αφαιρεθούν ουσιαστικά από τη δεξαμενή καταθέσεων των ιδιωτικών τραπεζών. Οι τελευταίες υποστηρίζουν ότι αυτό θα τις στερήσει από μια σταθερή, σίγουρη και κρίσιμη πηγή φθηνής χρηματοδότησης, με αποτέλεσμα να υπονομευθεί άμεσα η ικανότητά τους να παρέχουν πιστώσεις και δάνεια στην πραγματική οικονομία.

Η κριτική των τραπεζιτών δεν σταματά εκεί. Όπως τονίζουν στις τοποθετήσεις τους, ο τρέχων σχεδιασμός του ψηφιακού ευρώ δεν διαφοροποιείται αρκετά από τις ήδη υπάρχουσες ιδιωτικές λύσεις λιανικής, αδυνατώντας συνεπώς να προσφέρει οποιαδήποτε σαφή ή απτή προστιθέμενη αξία για τους καταναλωτές. Τη σκυτάλη αυτής της ρητορικής πήρε και η Επιτροπή Τραπεζικού Τομέα της Γερμανίας (το κορυφαίο θεσμικό όργανο εκπροσώπησης των γερμανικών τραπεζών), η οποία εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στο σχέδιο της ΕΚΤ, χαρακτηρίζοντάς το ως "υπερβολικά περίπλοκο" και ταυτόχρονα "υπερβολικά δαπανηρό".

Οι πιέσεις αυτές φαίνεται να βρίσκουν ευήκοα ώτα σε ορισμένους πολιτικούς κύκλους. Είναι χαρακτηριστική η στάση του Φερνάντο Ναβαρέτε (Fernando Navarrete), του Ισπανού συντηρητικού ευρωβουλευτή στον οποίο ανατέθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ο ρόλος της αξιολόγησης του έργου. Ο κ. Ναβαρέτε έχει ήδη ταχθεί ανοιχτά υπέρ μιας σημαντικά περιορισμένης και "μειωμένης" εκδοχής του αρχικού σχεδίου, ενσωματώνοντας πολλές από τις ανησυχίες της τραπεζικής αγοράς.

Το Ζήτημα της Ιδιωτικότητας και οι Παρεμβάσεις των Ευρωπαϊκών Αρχών

Καθώς το νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο προτάθηκε επισήμως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2023, τίθεται υπό διαβούλευση (δεδομένου ότι οι υφιστάμενοι νόμοι επιτρέπουν στην ΕΚΤ να εκδίδει αποκλειστικά φυσικά μετρητά και όχι ψηφιακά tokens), η προστασία των προσωπικών δεδομένων αποτελεί το απόλυτο αγκάθι.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα κορυφαία θεσμικά όργανα ελέγχου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (ΕΣΠΔ) και ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (ΕΕΠΔ), παρενέβησαν δυναμικά εκδίδοντας μια αναλυτική κοινή γνώμη επί της πρότασης Κανονισμού. Και οι δύο αρχές χαιρέτισαν με ικανοποίηση το γεγονός ότι ο Κανονισμός ρυθμίζει τους μη επιγραμμικούς (offline) τρόπους συναλλαγής ώστε να ελαχιστοποιείται η επεξεργασία δεδομένων, ενώ υποδέχθηκαν με ιδιαίτερη έμφαση τη δέσμευση ότι το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί πάντα συμπληρωματικά και όχι αντικαταστατικά, δίνοντας στον χρήστη τη μόνιμη επιλογή να πληρώσει με φυσικά μετρητά.

Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων, κ. Wojciech Wiewiórowski, δήλωσε χαρακτηριστικά: "Χαιρετίζουμε και υποστηρίζουμε τη δέσμευση του προτεινόμενου κανονισμού να διασφαλίσει υψηλά επίπεδα προστασίας της ιδιωτικής ζωής των δεδομένων για τη χρήση του επιγραμμικού (online) ψηφιακού ευρώ και ακόμη υψηλότερο επίπεδο προστασίας για τη χρήση του μη επιγραμμικού (offline) ψηφιακού ευρώ. Στην κοινή μας γνώμη, προτείνουμε περαιτέρω βελτιώσεις για να διασφαλίσουμε ότι τα δικαιώματα στην ιδιωτική ζωή προστατεύονται αποτελεσματικά". Αντίστοιχα, η Αντιπρόεδρος του ΕΣΠΔ, κα. Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαΐδου, επεσήμανε πως ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ιδιωτικής ζωής αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα για να κερδηθεί η απαραίτητη εμπιστοσύνη των πολιτών στο νέο νόμισμα, απαιτώντας η προστασία αυτή να ενσωματωθεί οργανικά από τη φάση του σχεδιασμού (privacy by design).

Ωστόσο, οι δύο ανεξάρτητες αρχές δεν έμειναν μόνο στους επαίνους, αλλά προχώρησαν σε μια σειρά αυστηρών και στοχευμένων συστάσεων προκειμένου να αποφευχθεί η υπερβολική συγκέντρωση προσωπικών δεδομένων από την ΕΚΤ ή τις εθνικές κεντρικές τράπεζες:

1. Το Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης (Single Access Point): Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία ενός κεντρικού μηχανισμού από την ΕΚΤ για τον έλεγχο του "ορίου διακράτησης" (το ανώτατο όριο των χρημάτων που μπορεί να κατέχει κάποιος, π.χ. 3.000 ευρώ). Οι αρχές προστασίας δεδομένων απαιτούν εκτενείς διευκρινίσεις για το πώς θα επεξεργάζονται τα αναγνωριστικά στοιχεία των χρηστών. Συμβουλεύουν μάλιστα να επαναξιολογηθεί εάν ένας τέτοιος κεντρικός μηχανισμός είναι πράγματι αναγκαίος και αναλογικός, προτείνοντας ως τεχνικά εφικτή εναλλακτική λύση τη δημιουργία μέτρων που θα επιτρέπουν την αποκεντρωμένη αποθήκευση των στοιχείων.

2. Ο Μηχανισμός Εντοπισμού και Πρόληψης της Απάτης (FDPM): Οι αρχές εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για τον συγκεκριμένο μηχανισμό, κρίνοντας ότι στερείται νομικής και τεχνικής προβλεψιμότητας. Θεωρούν ότι ο τρόπος που η ΕΚΤ και οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών (PSPs) θα επεξεργάζονται τα προσωπικά δεδομένα στο πλαίσιο του FDPM παραμένει ασαφής. Απαιτούν είτε να αποδειχθεί κατηγορηματικά η απόλυτη αναγκαιότητα του μηχανισμού, είτε, ελλείψει τέτοιας απόδειξης, να εξεταστούν και να υιοθετηθούν μέτρα σαφώς λιγότερο παρεμβατικά για τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών.

3. Κατώτατο Όριο Προστασίας της Ιδιωτικής Ζωής (Privacy Threshold): Μία από τις πλέον ισχυρές συστάσεις του ΕΣΠΔ και του ΕΕΠΔ είναι η θεσμοθέτηση ενός αυστηρού κατώτατου ορίου για τις online συναλλαγές. Οι συναλλαγές μικρής αξίας που θα βρίσκονται κάτω από αυτό το όριο (είτε γίνονται online είτε offline) δεν θα πρέπει να παρακολουθούνται, ούτε να ανιχνεύονται στο όνομα της καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (Ξέπλυμα Χρήματος / AML) ή της καταπολέμησης της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (CFT), μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο μαζικής παρακολούθησης του πληθυσμού.

4. Σαφείς Νομικές Βάσεις: Τέλος, οι αρχές ζητούν να αποσαφηνιστούν νομικά οι αρμοδιότητες καθενός από τους εμπλεκόμενους φορείς (ΕΚΤ, Εθνικές Τράπεζες, πάροχοι πληρωμών), προσδιορίζοντας με ακρίβεια τα συγκεκριμένα είδη προσωπικών δεδομένων που δικαιούνται να επεξεργάζονται σε κάθε στάδιο της διανομής, έκδοσης και χρήσης του ψηφιακού ευρώ.

Το Στοίχημα της Επόμενης Μέρας

Με τον οδικό χάρτη της ΕΚΤ να προβλέπει ρητά ότι έως τον Νοέμβριο οι Υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ έχουν ήδη συμφωνήσει στην πορεία αυτού του εναλλακτικού συστήματος απέναντι στη Visa και τη Mastercard, το βλέμμα όλων είναι στραμμένο στην πολιτική αρένα. Η επιτυχία της αυριανής ψηφοφορίας δεν θα επικυρώσει απλώς ένα τεχνολογικό έργο. Θα επιβεβαιώσει την πολιτική βούληση της Ευρώπης να αυτονομηθεί χρηματοοικονομικά, να εξισορροπήσει την επιρροή των διεθνών μονοπωλίων και να προσφέρει στους πολίτες της ένα σύγχρονο, ασφαλές και απολύτως ιδιωτικό ψηφιακό μέσο συναλλαγής που σέβεται απόλυτα τον θεμελιώδη ρόλο του χρήματος ως δημόσιου αγαθού. Μένει πλέον να αποδειχθεί αν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα αντέξει τις ισχυρές πιέσεις του ιδιωτικού χρηματοπιστωτικού τομέα ή αν το όραμα του ψηφιακού ευρώ θα αναγκαστεί να συμβιβαστεί με μια περιορισμένη και λιγότερο φιλόδοξη εκδοχή του.