Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν αναδιαμόρφωσε απλώς τον γεωπολιτικό χάρτη της Γης, αλλά πυροδότησε μια ριζική ανατροπή και στο Διάστημα. Ο γενικός διευθυντής της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA), Γιόζεφ Ασμπαχερ, αποκαλύπτει το παρασκήνιο της ρήξης με τη Μόσχα και εξηγεί γιατί το διαστημικό πεδίο έχει μετατραπεί στο απόλυτο, αόρατο θέατρο επιχειρήσεων.

«Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα κριθεί στο Διάστημα, εξάλλου στο Διάστημα ξεκίνησε», δηλώνει κατηγορηματικά ο Αυστριακός επικεφαλής της ESA. Όπως υπενθυμίζει, λίγες μόλις ώρες πριν από την έναρξη της εισβολής, το Κρεμλίνο φρόντισε να απενεργοποιήσει ή να παρεμποδίσει πλήθος τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων, προκαλώντας το απόλυτο χάος στις επικοινωνίες στο έδαφος. Το χτύπημα αυτό απέδειξε εξαρχής ότι η διαστημική κυριαρχία αποτελεί προαπαιτούμενο για την επιβίωση σε έναν σύγχρονο πόλεμο.

Η Στιγμή της Ρήξης με τη Ρωσία

Για τον κύριο Ασμπαχερ, η νύχτα της εισβολής ήταν η στιγμή της απόλυτης αφύπνισης. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η Ευρώπη συνεργαζόταν στενά με τη ρωσική διαστημική υπηρεσία Roscosmos στο φιλόδοξο πρόγραμμα εξερεύνησης του Άρη (ExoMars Rosalind Franklin). Με απόφαση των κρατών-μελών, η συνεργασία αυτή διακόπηκε βίαια. Το πρόγραμμα τελικά διασώθηκε, αποκτώντας ευρωπαϊκό χαρακτήρα με αμερικανική υποστήριξη, αλλά το σοκ ήταν τεράστιο.

Η Ευρώπη συνειδητοποίησε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι το Διάστημα και η άμυνα είναι πεδία απόλυτα αλληλοεξαρτώμενα. Αυτή η συνειδητοποίηση οδήγησε σε μια ιστορική απόφαση τον περασμένο Νοέμβριο στη Βρέμη, όπου τα 23 κράτη-μέλη της ESA αποφάσισαν ομόφωνα την ενεργή εμπλοκή του οργανισμού στον τομέα της άμυνας. Μάλιστα, ενέκριναν έναν προϋπολογισμό-ρεκόρ ύψους 22,3 δισεκατομμυρίων ευρώ, αυξημένο κατά 31% σε σχέση με το 2022, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα ενότητας και ισχύος.

Η Ανάγκη για Ευρωπαϊκή Ανεξαρτησία στο Διάστημα

Παρά τα βήματα προόδου, ο επικεφαλής της ESA κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Η Ευρώπη εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η αμερικανική ιδιωτική εταιρεία SpaceX του Ίλον Μασκ, για να στείλει αστροναύτες στο Διάστημα. «Η Ευρώπη δεν έχει αυτή την ικανότητα και ούτε έχει κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο για να την επιτύχει», προειδοποιεί ο κύριος Ασμπαχερ, τονίζοντας ότι, ενώ οι τεχνολογικές δυνατότητες υπάρχουν, λείπουν οι γενναίες πολιτικές αποφάσεις.

Σήμερα, μόνο η Ρωσία, η Κίνα και σύντομα η Ινδία διαθέτουν την αυτονομία των επανδρωμένων πτήσεων, ενώ η Ευρώπη παραμένει θεατής. Για να θωρακιστεί απέναντι σε υβριδικές και ασύμμετρες απειλές, η γηραιά ήπειρος οφείλει να αναπτύξει τα δικά της μέσα, όπως το νέο, φιλόδοξο πρόγραμμα «Ευρωπαϊκή Ανθεκτικότητα για το Διάστημα», το οποίο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2028. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα, στο οποίο συμμετέχει ενεργά και η Ελλάδα με επίκεντρο τον έλεγχο των συνόρων και την αντιμετώπιση πυρκαγιών, στοχεύει στην παρατήρηση της Γης και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανθεκτικότητας απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις.

Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου, ο Γιόζεφ Ασμπαχερ καταλήγει πως η διαστημική τεχνολογία θα είναι απολύτως κρίσιμη και την επόμενη ημέρα. Ακόμη κι αν σιγήσουν τα όπλα, οι δορυφόροι θα αποτελούν τα μοναδικά «μάτια» για την παρακολούθηση μιας πιθανώς εύθραυστης ειρήνης, παρέχοντας ταυτόχρονα τα απαραίτητα δεδομένα για τη γιγαντιαία επιχείρηση ανοικοδόμησης της κατεστραμμένης Ουκρανίας.