Ένα σαφές πολιτικό μήνυμα προς την Ουάσιγκτον έστειλαν ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Ιρανός ομόλογός του Μασούντ Πεζεσκιάν από το Μπισκέκ, όπου συναντήθηκαν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης.

Ο Πεζεσκιάν ευχαρίστησε τον Ρώσο πρόεδρο για τη στάση που έχει κρατήσει η Μόσχα απέναντι στον πόλεμο στο Ιράν και στις κυρώσεις που ακολούθησαν, υποστηρίζοντας ότι Ρωσία και Ιράν μπορούν να αντισταθούν από κοινού σε αυτό που χαρακτήρισε «μονομερή πολιτική» των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Πούτιν, από την πλευρά του, δήλωσε ότι η Ρωσία στέκεται αλληλέγγυα στον ιρανικό λαό «στον αγώνα για τα συμφέροντά του».

Η επιλογή του Μπισκέκ για αυτή τη συνάντηση έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Οι δύο ηγέτες βρίσκονται στην πρωτεύουσα του Κιργιστάν για τη Σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, ενός σχήματος στο οποίο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και το Ιράν και το οποίο Μόσχα και Πεκίνο προβάλλουν ως έναν από τους πυλώνες ενός περισσότερο πολυπολικού διεθνούς συστήματος.

Πούτιν: Η Ρωσία θα συνεχίσει τις σχέσεις με το Ιράν

Παρά το εξαιρετικά τεταμένο στρατιωτικό και πολιτικό περιβάλλον, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκαθάρισε ότι η Μόσχα δεν σκοπεύει να απομακρυνθεί οικονομικά από την Τεχεράνη.

Ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε ότι οι δύο χώρες θα συνεχίσουν τις εμπορικές και οικονομικές τους σχέσεις, παρά τον πόλεμο και την κλιμάκωση των πιέσεων εις βάρος του Ιράν. Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με ενισχυμένες αμερικανικές κυρώσεις και σοβαρές πιέσεις στις εξαγωγές και στην οικονομία της.

Ο Πεζεσκιάν, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές από τη συνάντηση, επέμεινε ότι ΗΠΑ και άλλες χώρες δεν μπορούν να χρησιμοποιούν μονομερείς κυρώσεις ως εργαλείο επιβολής της πολιτικής τους, συνδέοντας ευθέως τη στενότερη συνεργασία με τη Ρωσία με την προσπάθεια της Τεχεράνης να μειώσει την έκθεσή της στην αμερικανική οικονομική πίεση.

Στο τραπέζι ο πόλεμος και η ένταση στον Περσικό Κόλπο

Η κατάσταση γύρω από το Ιράν και τον Περσικό Κόλπο αποτελούσε εξαρχής βασικό θέμα των συνομιλιών. Πριν από τη συνάντηση, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ είχε δηλώσει ότι ο Πεζεσκιάν επρόκειτο να ενημερώσει αναλυτικά τον Πούτιν για τις τελευταίες εξελίξεις, ενώ χαρακτήριζε ακόμη δύσκολη οποιαδήποτε συζήτηση για συγκεκριμένο ρωσικό μεσολαβητικό ρόλο.

Η συνάντηση πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή. Νέες στρατιωτικές ανταλλαγές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχουν αναζωπυρώσει τους φόβους για νέα γενικευμένη κλιμάκωση, ενώ η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχει άμεσες συνέπειες στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν περισσότερο από 2% την Τρίτη, καθώς οι αγορές ανησυχούν για νέα προβλήματα στην τροφοδοσία από τη Μέση Ανατολή.

Σήμα Πεζεσκιάν για συμφωνία με τις ΗΠΑ: «Τηρήστε τις δεσμεύσεις σας και θα απαντήσουμε»

Το παράλληλο μήνυμα Πεζεσκιάν προς τον Τραμπ

Ωστόσο, ο Ιρανός πρόεδρος δεν περιορίστηκε σε ένα μήνυμα αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μιλώντας στη Σύνοδο της Σαγκάης, ο Πεζεσκιάν δήλωσε ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να επιστρέψει στις δεσμεύσεις της συμφωνίας-πλαισίου του Ιουνίου εφόσον και οι ΗΠΑ επανέλθουν στις δικές τους υποχρεώσεις.

«Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέψουν στις δεσμεύσεις τους», είπε, το Ιράν θα ανταποκριθεί άμεσα. Η δήλωση δείχνει ότι, παρά τη σκληρή ρητορική απέναντι στην Ουάσιγκτον και τη στενότερη σύνδεση με τη Μόσχα, η Τεχεράνη επιχειρεί παράλληλα να αφήσει ανοικτό το παράθυρο της διπλωματίας.

Το μνημόνιο που είχε συμφωνηθεί τον Ιούνιο είχε στόχο την αποκλιμάκωση της σύγκρουσης, ωστόσο η εφαρμογή του παρουσίασε γρήγορα σοβαρά προβλήματα και οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβιάσεις. Οι τελευταίες επιθέσεις έχουν εντείνει εκ νέου την αβεβαιότητα σχετικά με το εάν η διπλωματική διαδικασία μπορεί να επανέλθει σε τροχιά.

Η στρατηγική συμφωνία Ρωσίας–Ιράν που αλλάζει τις ισορροπίες

Πίσω από τη σημερινή συνάντηση υπάρχει ήδη ένα ισχυρό θεσμικό πλαίσιο συνεργασίας.

Τον Ιανουάριο του 2025, Πούτιν και Πεζεσκιάν υπέγραψαν στη Μόσχα μια 20ετή Συμφωνία Συνολικής Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης, η οποία προβλέπει βαθύτερη συνεργασία στην άμυνα, στην ασφάλεια, στην ενέργεια, στις επενδύσεις και στο εμπόριο.

Η συμφωνία προβλέπει μεταξύ άλλων κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, στενότερη στρατιωτικοτεχνική συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών σε θέματα ασφάλειας. Στον οικονομικό τομέα, Μόσχα και Τεχεράνη έχουν δεσμευτεί να αναπτύξουν μηχανισμούς πληρωμών ανεξάρτητους από τρίτες χώρες, να ενισχύσουν τις συναλλαγές σε εθνικά νομίσματα και να περιορίσουν την εξάρτησή τους από δυτικά χρηματοπιστωτικά συστήματα.

Υπάρχει, πάντως, μια σημαντική λεπτομέρεια: η ρωσοϊρανική συμφωνία δεν περιλαμβάνει ρήτρα αυτόματης αμοιβαίας στρατιωτικής άμυνας. Σε περίπτωση επίθεσης εναντίον του ενός κράτους, το άλλο δεσμεύεται να μη βοηθήσει τον επιτιθέμενο, αλλά δεν υποχρεώνεται να εισέλθει στον πόλεμο στο πλευρό του εταίρου του.

Το οικονομικό μέτωπο απέναντι στις κυρώσεις

Οι οικονομικές σχέσεις αποτελούν ίσως το σημαντικότερο πρακτικό κομμάτι της προσέγγισης Ρωσίας και Ιράν.

Και οι δύο χώρες έχουν αποκτήσει μεγάλη εμπειρία στη λειτουργία υπό καθεστώς δυτικών κυρώσεων και προσπαθούν να δημιουργήσουν εναλλακτικούς μηχανισμούς εμπορίου, τραπεζικών συναλλαγών και μεταφορών.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ του Ιράν και της υπό ρωσική ηγεσία Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2025 με στόχο τη μείωση των δασμών και την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών.

Για την Τεχεράνη η ανάγκη αυτή είναι πλέον ακόμη πιο επιτακτική. Το Ιράν αντιμετωπίζει αυξανόμενη οικονομική πίεση, υψηλό πληθωρισμό και μεγάλη πτώση του εξωτερικού εμπορίου, ενώ οι περιορισμοί στις πετρελαϊκές εξαγωγές στερούν από τη χώρα πολύτιμο συνάλλαγμα.

Πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Μόσχα

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει το πραγματικό εύρος της ρωσικής στήριξης προς την Τεχεράνη.

Σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, ο Πούτιν έχει επανειλημμένα καταδικάσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν και έχει ζητήσει την επιστροφή στη διπλωματία. Τον Μάρτιο είχε ζητήσει άμεσο τερματισμό των εχθροπραξιών και είχε εκφράσει τη ρωσική αλληλεγγύη προς την ιρανική ηγεσία.

Παράλληλα, το Associated Press είχε μεταδώσει, επικαλούμενο πηγές των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, ότι η Ρωσία παρείχε στο Ιράν πληροφορίες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό αμερικανικών στρατιωτικών στόχων στην περιοχή. Δεν υπήρχαν, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, στοιχεία ότι η Μόσχα κατεύθυνε το πώς χρησιμοποιούνταν αυτές οι πληροφορίες.

Η διάσταση αυτή καθιστά τη σχέση Μόσχας–Τεχεράνης πολύ σημαντικότερη από μια απλή πολιτική σύμπτωση απέναντι στις ΗΠΑ.

Το μήνυμα του Μπισκέκ

Η συνάντηση Πούτιν–Πεζεσκιάν δείχνει ότι, παρά τις πολεμικές και οικονομικές πιέσεις, η Μόσχα και η Τεχεράνη επιδιώκουν να ενισχύσουν τον στρατηγικό άξονα που οικοδομούν τα τελευταία χρόνια.

Για το Ιράν, η Ρωσία προσφέρει μια σημαντική διπλωματική, οικονομική και δυνητικά στρατηγική διέξοδο σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική πίεση αυξάνεται.

Για τη Μόσχα, η Τεχεράνη αποτελεί έναν κρίσιμο εταίρο στη Μέση Ανατολή και ταυτόχρονα μέρος της ευρύτερης προσπάθειας να αναπτυχθούν οικονομικές και πολιτικές σχέσεις έξω από τα συστήματα που ελέγχουν οι ΗΠΑ και οι δυτικοί σύμμαχοί τους.

Και γι’ αυτό το μήνυμα που βγήκε από το Μπισκέκ έχει δύο αποδέκτες: από τη μία την Ουάσιγκτον, στην οποία Πούτιν και Πεζεσκιάν θέλησαν να δείξουν ότι η πίεση δεν απομονώνει τη Ρωσία και το Ιράν μεταξύ τους· και από την άλλη τις αγορές και τις χώρες της ευρύτερης Ευρασίας, στις οποίες Μόσχα και Τεχεράνη επιχειρούν να παρουσιάσουν τη συνεργασία τους ως μακροπρόθεσμη στρατηγική επιλογή και όχι ως μια προσωρινή συμμαχία ανάγκης.