Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής βρίσκεται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη καμπή, με την Ουάσινγκτον να επιχειρεί μια επίδειξη ισχύος και την ίδια στιγμή να βρίσκεται σε εξέλιξη ένα παρασκήνιο έντονης διπλωματικής κινητικότητας στην Ευρώπη. Οι εξελίξεις τρέχουν σε πολλαπλά μέτωπα, επηρεάζοντας άμεσα τις παγκόσμιες ισορροπίες, τις ενεργειακές αγορές και τις σχέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων του πλανήτη.
Το Τελλεσίγραφο του Αμερικανού Προέδρου
Από το βήμα της στρατιωτικής βάσης Joint Base Andrews στο Μέριλαντ, ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να υιοθετήσει ξανά μια ιδιαίτερα επιθετική γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη. Ο Αμερικανός πρόεδρος συνδύασε τις αναφορές για πρόσφατες επιτυχίες με σαφείς απειλές, ξεκαθαρίζοντας ότι το Ιράν έχει μπροστά του ένα αυστηρό χρονικό περιθώριο δύο μηνών για να αποδεχθεί μια νέα συμφωνία.
Στην ομιλία του, ο Τραμπ εμφανίστηκε απόλυτα ικανοποιημένος από τη δράση των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, κάνοντας λόγο για «πολλές νίκες» το τελευταίο διάστημα, ενώ παράλληλα διατύπωσε την εκτίμηση ότι οι διεθνείς τιμές του μαύρου χρυσού θα σημειώσουν πτώση.
Προχωρώντας σε έναν σύντομο απολογισμό της στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ, ο πρόεδρος υποστήριξε ότι η χώρα του διαθέτει την ισχυρότερη πολεμική μηχανή στον κόσμο. Ως τρανταχτή απόδειξη αυτής της ισχύος, επικαλέστηκε τις πρόσφατες επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του, μέσα σε μία μόλις εβδομάδα οι αμερικανικές δυνάμεις κατάφεραν να εκμηδενίσουν ζωτικές στρατιωτικές δομές του Ιράν, πλήττοντας καίρια το ναυτικό, την αεροπορία και τα συστήματα ραντάρ της χώρας, σε μια επιχείρηση που παρουσιάστηκε ως απόλυτα επιτυχημένη.
Η Προθεσμία των 60 Ημερών και ο Φόβος για το Ορμούζ
Το μήνυμα προς την ηγεσία του Ιράν ήταν σαφές και συνοδευόταν από ένα αυστηρό χρονοδιάγραμμα. Η Ουάσινγκτον θέτει προθεσμία 60 ημερών για την επίτευξη συμβιβασμού, προειδοποιώντας ότι σε αντίθετη περίπτωση οι επόμενες κινήσεις των ΗΠΑ «δεν θα είναι ευχάριστες» για την Τεχεράνη.
Αν και ο Τραμπ εξέφρασε την αισιοδοξία ότι η κατάσταση δεν θα φτάσει στα άκρα, συνέδεσε άμεσα μια ενδεχόμενη νέα ανάφλεξη με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, υπογραμμίζοντας τις σοβαρές επιπτώσεις που θα είχε μια τέτοια κλιμάκωση στην παγκόσμια τροφοδοσία ενέργειας.
Όπως εξήγησε, εάν υπάρξει νέος γύρος συγκρούσεων, οι ναυτιλιακές εταιρείες θα απέφευγαν να ρισκάρουν τη διέλευση των δεξαμενόπλοιων και των εμπορικών τους πλοίων από την περιοχή, υπό τον φόβο ναρκοθετήσεων ή πυραυλικών πληγμάτων. Η συγκεκριμένη τοποθέτηση λειτούργησε ως μια έμμεση αλλά σαφής υπενθύμιση της τεράστιας στρατηγικής σημασίας που έχουν τα Στενά του Ορμούζ για τη διεθνή αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η Μυστική Διπλωματία με το Πεκίνο και οι Διεθνείς Επαφές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι αποκαλύψεις του Αμερικανού προέδρου σχετικά με το παρασκήνιο των επαφών του με την Κίνα. Ο Τραμπ έφερε στο φως της δημοσιότητας μια προσωπική παρέμβαση προς τον Κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ, από τον οποίο ζήτησε να κρατήσει την Κίνα μακριά από την κρίση με το Ιράν, παρά το γεγονός ότι περίπου το 50% των κινεζικών εισαγωγών αργού πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ.
Κατά τα λεγόμενα του Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ συναίνεσε στο αμερικανικό αίτημα και επέλεξε την οδό της μη ανάμειξης, με τον Αμερικανό πρόεδρο να εκφράζει δημόσια τις ευχαριστίες και την ικανοποίησή του για τη στάση του Πεκίνου.
Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος σχεδιάζει μια σειρά από σημαντικές διπλωματικές κινήσεις για το προσεχές διάστημα:
Επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στην Τουρκία εντός των επόμενων εβδομάδων.
Νέο ταξίδι του Αμερικανού προέδρου στην Κίνα αργότερα μέσα στο έτος, με αφορμή μια μεγάλη διεθνή διάσκεψη.
Επίσημη επίσκεψη του Σι Τζινπίνγκ στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία έχει προγραμματιστεί για τον προσεχή Σεπτέμβριο.
Η Αμφισβήτηση των Επιτυχιών και η Στάση του Ισραήλ
Οι θριαμβευτικοί τόνοι της Ουάσινγκτον, η οποία επιχειρεί να παρουσιάσει την πρόσφατη εκεχειρία στη Μέση Ανατολή ως αποκλειστικό αποτέλεσμα της δικής της στρατηγικής πίεσης, δεν φαίνεται να αντικατοπτρίζουν πλήρως την πραγματικότητα στο πεδίο. Η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά περίπλοκη, καθώς εκθέσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για το μέγεθος των πληγμάτων που υπέστη στην πραγματικότητα το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ συνεχίζει να στέλνει μηνύματα ότι η αντιπαράθεση με την Τεχεράνη δεν έχει κλείσει οριστικά. Υπό αυτό το πρίσμα, οι νέες απειλητικές δηλώσεις του Τραμπ ερμηνεύονται περισσότερο ως μια προσπάθεια επίδειξης δύναμης και άσκησης συνεχούς πίεσης, παρά ως ένδειξη ότι η κρίση έχει εκτονωθεί ουσιαστικά.
Το Διπλωματικό Παρασκήνιο στην Ελβετία
Πίσω από τις κλειστές πόρτες, η Ελβετία έχει μετατραπεί στο επίκεντρο μιας έντονης διπλωματικής προσπάθειας. Ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου, Στιβ Γουίτκοφ, βρίσκεται καθ’ οδόν για τη χώρα, καθώς εξετάζεται σοβαρά η επανέναρξη των συνομιλιών ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν με αντικείμενο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Αν και οι επαφές αυτές είχαν παγώσει προσωρινά λόγω της πρόσφατης κλιμάκωσης στον Λίβανο, η επίτευξη κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ ανοίγει ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το δίκτυο Axios, επικαλούμενο Αμερικανό αξιωματούχο, οι προπαρασκευαστικές επαφές στην Ελβετία βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό και στενό σύμβουλο του Τραμπ, να βρίσκεται ήδη στο ελβετικό έδαφος.
Στις συναντήσεις αυτές συμμετέχει και ο πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών του Κατάρ, Σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, ο οποίος διαδραματίζει κεντρικό ρόλο ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αρχικά την αμερικανική αποστολή επρόκειτο να καθοδηγήσει ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς. Ωστόσο, ο Βανς ακύρωσε το ταξίδι του την τελευταία στιγμή, το βράδυ της Πέμπτης. Προς το παρόν παραμένει αβέβαιο αν θα μεταβεί τελικά στην Ελβετία κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση συνεχίζει να σταθμίζει τα δεδομένα στη Μέση Ανατολή.
Το Αιματηρό 24ωρο πριν την Ανακωχή στον Λίβανο
Οι προγραμματισμένες για την Παρασκευή συνομιλίες στην Ελβετία αναβλήθηκαν προσωρινά εξαιτίας της κατακόρυφης αύξησης της βίας ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ, και μέχρι στιγμής δεν έχει οριστεί νέα ακριβής ημερομηνία για την έναρξή τους. Η κατάπαυση του πυρός, στην οποία συμφώνησαν τελικά τα δύο μέρη την Παρασκευή, ήρθε μετά από τη σοβαρότερη κρίση που έχει αντιμετωπίσει η συμφωνία-πλαίσιο Ουάσινγκτον - Τεχεράνης για την ειρήνευση στην περιοχή.
Το διάστημα από το βράδυ της Πέμπτης έως το απόγευμα της Παρασκευής σημαδεύτηκε από σφοδρές συγκρούσεις:
Τουλάχιστον 47 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και σχεδόν 100 τραυματίστηκαν στον Λίβανο από τις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές, σύμφωνα με τα στοιχεία των αρχών της Βηρυτού.
Τέσσερις νεκρούς στρατιώτες ανακοίνωσε από την πλευρά του ο ισραηλινός στρατός, ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνεται και ένας ανώτερος αξιωματικός.
Αυτός ο βαρύς απολογισμός ήταν ο χειρότερος που καταγράφηκε από τη Δευτέρα, ημέρα κατά την οποία είχε γίνει γνωστή η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για τον τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του εδάφους του Λιβάνου.
Πόλεμος Δηλώσεων και η Επόμενη Μέρα
Οι πολιτικές ηγεσίες των εμπλεκόμενων πλευρών διατήρησαν την οξεία ρητορική τους ακόμα και την ώρα της συμφωνίας. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου προειδοποίησε ότι η Χεζμπολάχ θα υποστεί βαρύτατες συνέπειες, ξεκαθαρίζοντας ότι τα ισραηλινά στρατεύματα θα παραμείνουν στο νότιο τμήμα του Λιβάνου για όσο διάστημα κριθεί απαραίτητο.
Σε ακόμα πιο ακραίους τόνους κινήθηκε ο υπουργός Εθνικής Ασφαλείας του Ισραήλ, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο οποίος ζήτησε χαρακτηριστικά «να καεί ολόκληρος ο Λίβανος». Στον αντίποδα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, επέρριψε την ευθύνη στο Τελ Αβίβ, κατηγορώντας το ότι επιδιώκει μια μόνιμη πολεμική σύγκρουση.
Στο πεδίο των επιχειρήσεων, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι έπληξε περισσότερους από 150 στόχους, εξουδετερώνοντας δεκάδες μέλη της Χεζμπολάχ. Από την πλευρά του, το σιιτικό κίνημα έκανε λόγο για «σφαγές αμάχων», τονίζοντας ότι οι δυνάμεις του μάχονται για την προστασία των πολιτών και της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου.
Η Εύθραυστη Ισορροπία της Ανακωχής και οι Αγορές
Η επίτευξη της κατάπαυσης του πυρός ήταν αποτέλεσμα επίμονων διαβουλεύσεων ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Κατάρ, το Ισραήλ και το Ιράν. Ο πρεσβευτής του Ισραήλ στην Ουάσινγκτον, Γιεχιέλ Λέιτερ, ξεκαθάρισε ότι η χώρα του θα σεβαστεί την ανακωχή, υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι το ίδιο θα πράξει και η Χεζμπολάχ.
Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος του Λιβάνου, Ζοζέφ Αούν, υπογράμμισε την ανάγκη για μια πλήρη και σταθερή κατάπαυση του πυρός, χαρακτηρίζοντάς την ως το απαραίτητο θεμέλιο για να ξεκινήσουν εκ νέου οι απευθείας συνομιλίες μεταξύ Βηρυτού και Τελ Αβίβ στην αμερικανική πρωτεύουσα. Ωστόσο, η καχυποψία παραμένει, καθώς λίγες ώρες μετά τις ανακοινώσεις κυκλοφόρησαν ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για νέα ισραηλινά πλήγματα, τις οποίες το λιβανικό πρακτορείο ANI επιβεβαίωνε, ενώ η ισραηλινή πλευρά διέψευδε κατηγορηματικά.
Παράλληλα με αυτές τις εξελίξεις, η επίσημη ανακοίνωση της Ελβετίας για την επ’ αόριστον αναβολή των ελληνοαμερικανικών και ιρανικών διαπραγματεύσεων για τα πυρηνικά προσθέτει νέο βαθμό αβεβαιότητας. Η διαδικασία αυτή είχε ως στόχο τη δημιουργία ενός πλαισίου 60 ημερών για την οριστικοποίηση μιας βιώσιμης συμφωνίας.
Παρ' όλα αυτά, η Τεχεράνη εμφανίζεται καθησυχαστική, με τον εκπρόσωπο του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, να δηλώνει ότι δεν υπάρχει πίεση χρόνου και ότι η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί κανονικά μέσα στις επόμενες ημέρες. Στο διπλωματικό αυτό παζλ προστίθεται και ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, ο οποίος αναμένεται την Κυριακή στο Κάιρο για να συναντηθεί με τους ομολόγους του από την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία, επιβεβαιώνοντας τον μεσολαβητικό ρόλο της χώρας του.
Η παρατεταμένη αυτή αστάθεια έχει ήδη αφήσει το αποτύπωμά της στην παγκόσμια οικονομία. Η κίνηση των πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται ένα τεράστιο ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου καυσίμων, παρουσίασε αισθητή επιβράδυνση, με το Ιράν να πιέζει για την πλήρη εφαρμογή των συμφωνηθέντων.
Η Τεχεράνη έσπευσε να υπενθυμίσει ότι, με βάση τα όσα έχουν συμφωνηθεί με τις ΗΠΑ, η διέλευση των εμπορικών πλοίων από τα Στενά θα γίνεται χωρίς την καταβολή τελών για ένα διάστημα 60 ημερών. Μέσα σε αυτό το κλίμα έντονης νευρικότητας, η τιμή του πετρελαίου διεθνούς αναφοράς τύπου Brent έδειξε τάσεις σταθεροποίησης γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές και οι διεθνείς αγορές παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα τις λεπτές διπλωματικές ισορροπίες.
