Η γεωγραφία της Κρήτης της προσέφερε ανέκαθεν στρατηγικό πλεονέκτημα στη Μεσόγειο. Σήμερα, ωστόσο, το νησί καλείται να παίξει έναν νέο, πρωταγωνιστικό ρόλο, ο οποίος ξεπερνά τα γήινα σύνορα και επεκτείνεται στην ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία.
Με συνολική χρηματοδότηση 35 εκατομμυρίων ευρώ και ορίζοντα εξαετίας, το έργο SPACE-Crete φιλοδοξεί να εγκαθιδρύσει ένα πλήρες οικοσύστημα έρευνας και βιομηχανικής παραγωγής διαστημικών τεχνολογιών, με συντονιστή το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ).
Η πρωτοβουλία αυτή, η οποία κατέκτησε τη 2η θέση ανάμεσα σε 61 προτάσεις στο εξαιρετικά ανταγωνιστικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σηματοδοτεί μια δομική αλλαγή. Η Ελλάδα διεκδικεί πλέον με αξιώσεις τον ρόλο του παραγωγού υψηλής τεχνολογίας, αφήνοντας πίσω τη μακροχρόνια στασιμότητα που την περιόριζε στη θέση του απλού καταναλωτή δορυφορικών υπηρεσιών.
Η μετάβαση στον πυρήνα των αναδυόμενων τεχνολογιών
Κεντρικός πυλώνας του σχεδιασμού είναι η ίδρυση του νέου Κέντρου Αριστείας Κρήτης στις Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες (CCEST). Πρόκειται για έναν αυτόνομο φορέα που θα εστιάσει σε τομείς απόλυτης αιχμής, οι οποίοι θα καθορίσουν το μέλλον της παγκόσμιας ασφάλειας και των τηλεπικοινωνιών: κβαντικές και οπτικές επικοινωνίες, «έξυπνα» διαστημικά συστήματα και κβαντικοί αισθητήρες.
Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την ανάπτυξη συστημάτων κβαντικής κρυπτογράφησης μέσω φωτός, δορυφορικές επικοινωνίες laser που θα αντικαταστήσουν τα παραδοσιακά ραδιοκύματα, καθώς και επεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης ικανούς να αναλύουν δεδομένα απευθείας πάνω στους δορυφόρους, εξοικονομώντας κρίσιμο χρόνο και πόρους.
Η διεθνής συμμαχία και η ψήφος εμπιστοσύνης της βιομηχανίας
Για να αποκτήσει ένα τέτοιο εγχείρημα ρεαλιστική βάση, απαιτείται η σύμπραξη με τους ισχυρούς «παίκτες» της ευρωπαϊκής αεροδιαστημικής. Στο SPACE-Crete συμμετέχουν ο γαλλικός ερευνητικός κολοσσός CEA, το γερμανικό κέντρο αεροδιαστημικής DLR και η OHB-Hellas.
Το αποτύπωμα του έργου στην πραγματική οικονομία διαφαίνεται ήδη από το ισχυρό ενδιαφέρον της βαριάς βιομηχανίας. Κολοσσοί όπως η Airbus, η Safran Electronics & Defense και η Planetek Italia, αλλά και εταιρείες κβαντικών τεχνολογιών όπως η ID-Quantique και η EXAIL, έχουν υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας. Οι εταιρείες αυτές δεσμεύονται να χρηματοδοτήσουν διδακτορικά προγράμματα και να συνδημιουργήσουν εφαρμογές με τους Έλληνες ερευνητές.
Κομβικής σημασίας είναι και το επίσημο μνημόνιο συνεργασίας με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) για την ανάπτυξη πιστοποιημένων υποδομών δοκιμών στην Κρήτη. Όπως εξήγησε ο συντονιστής του έργου και διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, Παναγιώτης Τσακαλίδης, τα περιθώρια λάθους είναι μηδενικά: «Στο διάστημα δεν μπορείς να επιστρέψεις και να διορθώσεις κάτι που δεν δουλεύει σωστά».
Το αυστηρό στοίχημα του Brain Gain και της επόμενης δεκαετίας
Η επιτυχία του έργου δεν θα κριθεί στις θεωρητικές δημοσιεύσεις, αλλά στο βιομηχανικό και οικονομικό του αποτύπωμα. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία της θερμοκοιτίδας SPACE-Crib για νεοφυείς επιχειρήσεις, στοχεύοντας στη γέννηση ελληνικών εταιρειών που θα λειτουργούν ως σταθεροί ανάδοχοι σε ευρωπαϊκές αποστολές.
Παράλληλα, το Πανεπιστήμιο Κρήτης αναλαμβάνει την εκπαίδευση της επόμενης γενιάς επιστημόνων, αξιοποιώντας το ιστορικό Αστεροσκοπείο Σκίνακα, το οποίο αναβαθμίζεται σε ευρωπαϊκή υποδομή οπτικών και κβαντικών επικοινωνιών. Η δημιουργία τουλάχιστον 120 θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης αποτελεί το ουσιαστικό δέλεαρ για τον επαναπατρισμό κορυφαίων Ελλήνων ερευνητών.
Οι επικεφαλής του εγχειρήματος θέτουν οι ίδιοι τον πήχη της επιτυχίας: Εάν το CCEST δεν αποκτήσει οικονομική αυτοδυναμία και εάν οι τεχνολογίες παραμείνουν εγκλωβισμένες στα εργαστήρια χωρίς να περάσουν στη γραμμή παραγωγής, το έργο θα έχει αποτύχει.
Είναι ακριβώς αυτή η ψυχρή, τεχνοκρατική προσέγγιση που πείθει πως η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον το διάστημα όχι ως επικοινωνιακό πυροτέχνημα, αλλά ως την επόμενη, κρίσιμη βιομηχανική της στρατηγική.
