Η ενεργειακή πίεση επιστρέφει με ένταση στην καθημερινότητα των καταναλωτών, καθώς το πετρέλαιο, τα καύσιμα κίνησης, το φυσικό αέριο και η χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικού ρεύματος κινούνται ταυτόχρονα ανοδικά. Η νέα επιβάρυνση εμφανίζεται μάλιστα λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη της περιόδου διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης, αυξάνοντας την πίεση προς την κυβέρνηση για νέα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Η κατάσταση δεν έχει ακόμη τα χαρακτηριστικά της κρίσης του 2022 ως προς την επάρκεια ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι δεν υπάρχει σήμερα άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρά τα χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου και την αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή. Η διαφορά, όμως, βρίσκεται στο κόστος: οι τιμές έχουν ήδη ανέβει αρκετά ώστε να αρχίσουν να περνούν ξανά στην αντλία, στο ηλεκτρικό ρεύμα και στις προσδοκίες για τον χειμώνα.
Η βενζίνη έφτασε στα 2,147 ευρώ και το diesel στα 2,112
Τα επίσημα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων δείχνουν πόσο γρήγορα έχει αλλάξει η εικόνα. Την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου η μέση τιμή της απλής αμόλυβδης 95 οκτανίων έφτασε στα 2,147 ευρώ ανά λίτρο, από 2,049 ευρώ την 1η Σεπτεμβρίου. Μέσα σε λιγότερο από δύο εβδομάδες η αύξηση προσεγγίζει τα δέκα λεπτά ανά λίτρο.
Ανάλογη είναι η εικόνα στο diesel κίνησης, όπου η μέση τιμή διαμορφώθηκε στα 2,112 ευρώ το λίτρο στις 13 Σεπτεμβρίου, από 2,022 ευρώ την 1η του μήνα. Πρόκειται για νέα σημαντική επιβάρυνση όχι μόνο για τους οδηγούς, αλλά και για τις μεταφορές, τη διανομή προϊόντων και συνολικά την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η κυβέρνηση επιδοτεί ήδη το diesel κίνησης κατά 10 λεπτά ανά λίτρο για τον Σεπτέμβριο. Η ίδια η επίσημη εξειδίκευση των μέτρων της ΔΕΘ καταγράφει ότι από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο έχουν χρησιμοποιηθεί διαδοχικές επιδοτήσεις στο πετρέλαιο κίνησης, με συνολικό δημοσιονομικό κόστος 211 εκατ. ευρώ.
Το Brent πλησιάζει τα 108 δολάρια
Η νέα άνοδος στις αντλίες συνδέεται άμεσα με την επιδείνωση στη διεθνή αγορά πετρελαίου. Το Brent κινείται πλέον κοντά στα 108 δολάρια το βαρέλι, μετά το νέο κύμα έντασης γύρω από το Στενό του Ορμούζ, τις επιθέσεις σε σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές και τις αυξημένες ανησυχίες για τις εξαγωγικές οδούς της Μέσης Ανατολής.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην τιμή του αργού. Οι ευρωπαϊκές αγορές αντιμετωπίζουν στενότερη προσφορά σε προϊόντα διύλισης, ιδιαίτερα diesel και αεροπορικά καύσιμα, ενώ η Κομισιόν προειδοποιεί ότι οι συνθήκες μπορούν να γίνουν πιο δύσκολες καθώς αυξάνεται η φθινοπωρινή και χειμερινή ζήτηση. Παρόλα αυτά, τα εμπορικά και στρατηγικά αποθέματα εξακολουθούν να θεωρούνται επαρκή.
Το ρεύμα ανεβαίνει μαζί με το φυσικό αέριο
Η πίεση από τα ορυκτά καύσιμα μεταφέρεται και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η τιμή της Αγοράς Επόμενης Ημέρας έχει φτάσει στα 186,76 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ένα από τα υψηλότερα επίπεδα του τελευταίου δωδεκαμήνου. Η αύξηση του φυσικού αερίου επιβαρύνει άμεσα το κόστος παραγωγής των μονάδων που καθορίζουν συχνά την οριακή τιμή στην αγορά ηλεκτρισμού.
Στο ευρωπαϊκό φυσικό αέριο οι τιμές έχουν αυξηθεί έντονα σε σχέση με την περίοδο πριν από τη νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Παρά την άνοδο, όμως, παραμένουν χαμηλότερες από τα ακραία επίπεδα του 2022, όταν η Ευρώπη βρέθηκε αντιμέτωπη ταυτόχρονα με την κατάρρευση των ρωσικών ροών, πολύ μικρότερη δυνατότητα εισαγωγών LNG και έντονο φόβο φυσικών ελλείψεων.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά της σημερινής συγκυρίας. Οι τιμές δημιουργούν σοβαρό οικονομικό πρόβλημα, όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει μεγαλύτερη εισαγωγική δυναμικότητα LNG, πιο διαφοροποιημένες πηγές και χαμηλότερη κατανάλωση αερίου σε σχέση με πριν από τέσσερα χρόνια.
Το μεγάλο ερώτημα είναι το πετρέλαιο θέρμανσης
Η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία για τα νοικοκυριά είναι η 15η Οκτωβρίου, όταν ξεκινά παραδοσιακά η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης. Με τις σημερινές διεθνείς και εγχώριες τιμές, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η αρχική τιμή θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη και κοντά στα 1,80 ευρώ ανά λίτρο, έναντι πολύ χαμηλότερων επιπέδων στην έναρξη της περσινής περιόδου.
Το 1,80 ευρώ δεν αποτελεί σήμερα ανακοινωμένη τιμή αλλά εκτίμηση με βάση τα τρέχοντα δεδομένα. Μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου μπορούν να μεταβληθούν η διεθνής τιμή του αργού, τα περιθώρια διύλισης, η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου και κυρίως οι κυβερνητικές παρεμβάσεις που τελικά θα αποφασιστούν.
Τα σενάρια που εξετάζονται για τον χειμώνα
Το οικονομικό επιτελείο έχει ήδη χρησιμοποιήσει σημαντικό μέρος του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους. Στην επίσημη παρουσίαση της ΔΕΘ καταγράφονται μέτρα όπως το Fuel Pass της άνοιξης και οι επιδοτήσεις στο diesel, ενώ η ίδια η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι η ενεργειακή κρίση περιορίζει τον χώρο για νέες παρεμβάσεις.
Στο τραπέζι βρίσκονται πλέον νέα σενάρια για τον χειμώνα, μεταξύ των οποίων η συνέχιση ή αύξηση της επιδότησης στο diesel, μεγαλύτερο επίδομα θέρμανσης και παρεμβάσεις στην τελική τιμή του πετρελαίου. Το Πενταπόσταγμα είχε ήδη καταγράψει ότι το οικονομικό επιτελείο εξετάζει αύξηση του επιδόματος θέρμανσης έως και 50%, εφόσον η ανοδική πορεία της ενέργειας συνεχιστεί.
Στο ηλεκτρικό ρεύμα, η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει ένα πιο μακροπρόθεσμο σχέδιο με στόχο σταδιακή μείωση του κόστους κατά 30% έως το 2029, μέσω επενδύσεων σε δίκτυα, αποθήκευση και ΑΠΕ. Αυτό όμως δεν λύνει από μόνο του την άμεση πίεση των επόμενων μηνών, εφόσον το φυσικό αέριο και οι διεθνείς τιμές παραμείνουν υψηλές.
Δεν είναι ακόμη 2022 – αλλά ο λογαριασμός μεγαλώνει
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα στην ίδια θέση με πριν από τέσσερα χρόνια. Οι ενεργειακές υποδομές έχουν ενισχυθεί, οι πηγές προμήθειας έχουν διαφοροποιηθεί και η Κομισιόν επιμένει ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος έλλειψης φυσικού αερίου ή πετρελαίου.
Για τον καταναλωτή, όμως, η διαφοροποίηση αυτή δεν αρκεί όταν η αμόλυβδη πλησιάζει τα 2,15 ευρώ, το diesel ξεπερνά τα 2,11 και το ηλεκτρικό ρεύμα ακολουθεί ξανά την άνοδο του φυσικού αερίου. Η πραγματική δοκιμασία θα έρθει τις επόμενες εβδομάδες, όταν θα φανεί αν οι σημερινές τιμές αποτελούν ένα προσωρινό γεωπολιτικό κύμα ή την αρχή ενός ακριβού χειμώνα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
