Το υποθαλάσσιο καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου επιστρέφει στο επίκεντρο των ελληνοτουρκικών, αυτή τη φορά σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα έχει επαναφέρει παράλληλα τις αντιδράσεις της για τη στρατηγική συνεργασία της Αθήνας με το Ισραήλ.

Η ελληνική θέση διατυπώθηκε χωρίς περιστροφές από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου: η Αθήνα δεν πρόκειται να ζητήσει τουρκική άδεια για την υλοποίηση του Great Sea Interconnector.

«Οι Τούρκοι ζητάνε να ζητηθεί η άδειά τους. Αυτό δεν πρόκειται ποτέ να γίνει», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι τέτοια απαίτηση δεν έχει βάση στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας. Έκανε παράλληλα σαφή διάκριση μεταξύ ενημέρωσης για την πορεία ενός έργου και αίτησης άδειας από τρίτη χώρα.

Η τοποθέτηση έρχεται ενώ οι προετοιμασίες για την επόμενη φάση του GSI επιταχύνονται. Η είσοδος της γαλλικής Meridiam στο έργο έχει αλλάξει τα δεδομένα, ενώ στην Κύπρο κυβερνητικοί και πολιτικοί παράγοντες αναφέρουν ότι αναμένεται νέα NAVTEX για την επανεκκίνηση των υποθαλάσσιων ερευνών. Ο ακριβής χρόνος δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί οριστικά, με τις σχετικές εκτιμήσεις να κινούνται από τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες έως αργότερα μέσα στο έτος.

Το καλώδιο επιστρέφει εκεί όπου σταμάτησαν οι έρευνες

Το έργο συνδέει ηλεκτρικά την Κρήτη με την Κύπρο και αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού που μπορεί σε επόμενο στάδιο να επεκταθεί προς το Ισραήλ.

Περίπου το 60% των απαιτούμενων ερευνών του βυθού έχει ήδη ολοκληρωθεί, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται κυπριακές πηγές. Το υπόλοιπο τμήμα είναι εκείνο που συγκεντρώνει και το μεγαλύτερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον, καθώς διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές για τις οποίες Αθήνα και Άγκυρα διατυπώνουν αντικρουόμενες θέσεις ως προς τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες.

Μητσοτάκης στο Καστελόριζο για την 83η επέτειο Απελευθέρωσης

Αυτό ακριβώς καθιστά τη νέα NAVTEX περισσότερο από μια τεχνική ειδοποίηση προς τη ναυσιπλοΐα. Η επανεμφάνιση ερευνητικών πλοίων σε αυτές τις περιοχές θα αποτελέσει την πρώτη πρακτική δοκιμασία για το πώς θα αντιδράσει η Τουρκία στη νέα φάση του έργου.

Η Αθήνα έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν θεωρεί ότι χρειάζεται άδεια της Άγκυρας. Παρόμοια θέση είχε εκφράσει στα τέλη Αυγούστου και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, δηλώνοντας ότι δεν πρόκειται να ζητηθεί τουρκική συγκατάθεση για την επανέναρξη των εργασιών.

Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα κράτη έχουν δικαίωμα να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια στην υφαλοκρηπίδα, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει η ίδια η Σύμβαση. Η επίκληση αυτού του πλαισίου αποτελεί βασικό μέρος της ελληνικής επιχειρηματολογίας.

Ο Τσελίκ συνδέει την Ελλάδα με τον «περικυκλωμό» της Τουρκίας

Την ίδια στιγμή, το μέτωπο δεν περιορίζεται στο ενεργειακό έργο.

Ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος AKP Ομέρ Τσελίκ επιτέθηκε εκ νέου στην Ελλάδα για τη σχέση της με το Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα θεωρεί πως μπορεί να «περικυκλώσει» την Τουρκία μέσω συνεργασιών με τρίτες χώρες.

Ο Τσελίκ χαρακτήρισε αυτή την αντίληψη «κενή και αβάσιμη» και υποστήριξε ότι μια τέτοια πολιτική μπορεί να προκαλέσει «σοβαρή ζημιά» στην ίδια την Ελλάδα. Παράλληλα, εξαπέλυσε προσωπική επίθεση κατά του Μπενιαμίν Νετανιάχου και επέκρινε τον Κυριάκο Μητσοτάκη για τη συνεργασία της Αθήνας με το Τελ Αβίβ.

Οι δηλώσεις ακολουθούν αντίστοιχη παρέμβαση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος στις αρχές της εβδομάδας προειδοποίησε ότι η Τουρκία δεν θα παρακολουθήσει αδρανής, όπως είπε, «εχθρικά βήματα» που έχουν στόχο να την περικυκλώσουν. Η Ελλάδα δεν κατονομάστηκε τότε, αλλά η τοποθέτηση έγινε σε περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα αντιδρά έντονα στην ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία.

Από τα «ήρεμα νερά» στις πραγματικές διαφορές

Το νέο κλίμα δεν σημαίνει ότι έχουν διακοπεί οι δίαυλοι Αθήνας–Άγκυρας. Δείχνει όμως ότι πίσω από την περίοδο χαμηλότερης έντασης παραμένουν ανοιχτά τα βασικά ζητήματα που χωρίζουν τις δύο χώρες.

Η Τουρκία έχει επαναφέρει το τελευταίο διάστημα τη ρητορική περί «γκρίζων ζωνών», τις αντιρρήσεις της για την ελληνική στρατιωτική παρουσία στα νησιά και τις ενστάσεις απέναντι σε ελληνικούς σχεδιασμούς στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα από την πλευρά της επιμένει ότι η άσκηση των δικαιωμάτων της και οι διεθνείς συνεργασίες της δεν τίθενται υπό τουρκική έγκριση.

Στις 11 Σεπτεμβρίου το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών πρόσθεσε και ιστορικό φορτίο στην αντιπαράθεση, δημοσιοποιώντας αρχειακό υλικό για την περίοδο 1919–1922 και υιοθετώντας τη γνωστή τουρκική κρατική αφήγηση για τις επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού στη Μικρά Ασία. Η Αθήνα, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές που επικαλείται το CNN Greece, δεν προτίθεται να ακολουθήσει τη συγκεκριμένη ρητορική κλιμάκωση.

Η ουσιαστική δοκιμασία, πάντως, δεν θα γίνει στα τηλεοπτικά πάνελ ή στις ανακοινώσεις. Θα έρθει όταν ανακοινωθούν οι νέες έρευνες για το καλώδιο και τα πλοία επιστρέψουν στις περιοχές όπου το έργο είχε συναντήσει στο παρελθόν την τουρκική αντίδραση.