Προβληματισμό έχει προκαλέσειη επίθεση που εξαπέλυσε το βράδυ του Σαββάτου ο Έλον Μασκ στην Ουκρανία σχετικά με τη χρήση του Starlink κατηγορώντας το Κίεβο ότι παραβίασε τους όρους χρήσης του καθώς δεν κατασκευάστηκε για τις δολοφονίες ανθρώπων.

Η ανάρτηση αυτή έρχεται την ώρα που, όπως σημειώνει το BBC, η Ουκρανία έχει απεγνωσμένη ανάγκη από μια νέα υπηρεσία δορυφορικού ίντερνετ, αλλά μια γρήγορη και αξιόπιστη εναλλακτική στο δίκτυο Starlink απλώς δεν υπάρχει — προς το παρόν.

Η αιφνίδια επιβράδυνση της υπηρεσίας στην Ουκρανία την περασμένη εβδομάδα, η οποία επηρέασε την ικανότητα του Κιέβου να αμύνεται απέναντι στις ρωσικές επιθέσεις, έδειξε πόσο ευάλωτη μπορεί να είναι η χώρα και ενίσχυσε σημαντικά την αίσθηση του επείγοντος στην Ευρώπη για τη δημιουργία ενός δικού της δορυφορικού δικτύου στρατιωτικών προδιαγραφών.

Σύμφωνα με το βρετανικό δίκτυο «υπάρχουν ορισμένες εναλλακτικές λύσεις, αλλά όλες υστερούν σε σχέση με το Starlink, το οποίο διαθέτει τον μεγαλύτερο δορυφορικό αστερισμό στον κόσμο. Η γαλλική Eutelsat, με την υπηρεσία διαδικτύου OneWeb, αποτελεί την κυριότερη εναλλακτική λύση. Ωστόσο, διαθέτει μόλις περίπου 600 ενεργούς δορυφόρους, σε σύγκριση με τους περισσότερους από 10.000 του Starlink. Η ΕΕ εργάζεται για τη δημιουργία ενός νέου δικτύου που θα ανταγωνιστεί το Starlink, του Iris², ωστόσο αυτό δεν πρόκειται να τεθεί σε λειτουργία πριν από το 2029».

Για τους Ουκρανούς στρατιώτες στο πεδίο της μάχης, αρκετοί από τους οποίους μίλησαν ανώνυμα στο BBC, η αξιόπιστη συνδεσιμότητα αποτελεί ζήτημα ζωής και θανάτου. «Ο Θεός να φυλάξει αν το κλείσουν εντελώς. Θα ήταν απόλυτη καταστροφή», δήλωσε ένας από αυτούς. «Δεν με ενδιαφέρει καθόλου πόσο κοστίζει μια εναλλακτική λύση, όταν διακυβεύονται οι ζωές μας».

Προς το παρόν, σύμφωνα με το BBC, η καλύτερη επιλογή για την Ουκρανία είναι να ενταχθεί στο Govsatcom, το δίκτυο της ΕΕ για την κοινή χρήση δορυφορικών υπηρεσιών, ωστόσο, αυτό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικές επιχειρήσεις, όπως ο έλεγχος drones.
 

Γιατί κυριαρχεί το Starlink στην Ουκρανία;

Η Ουκρανία βασίζεται στο Starlink για τις επικοινωνίες στο πεδίο της μάχης και στο Starshield, το οποίο ελέγχεται από την αμερικανική κυβέρνηση, για στρατιωτικούς σκοπούς, όπως ο πόλεμος με τη χρήση drones. Το δίκτυο μπορεί να παρέχει γρήγορη συνδεσιμότητα σε πραγματικό χρόνο, κάτι που είναι κρίσιμο για την άμυνα και την αναχαίτιση των ρωσικών επιθέσεων.

«Δεν μπορείς να διεξαγάγεις πόλεμο με drones χωρίς αυτού του είδους τη σύνδεση υψηλής ταχύτητας στο διαδίκτυο», δήλωσε ο Βενσάν Τουρέ, ερευνητής στο Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.
 

Κλείσιμο

Παρότι το Starlink αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της Ουκρανίας σε αυτή τη σύγκρουση, η «άλλη όψη αυτής της εξάρτησης» ήρθε στο φως, εξήγησε η Κάρι Μπίνγκεν, διευθύντρια του προγράμματος Αεροδιαστημικής Ασφάλειας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS). «Πρόκειται για μια κρίσιμη στρατιωτική δυνατότητα στην οποία βασίζεται η Ουκρανία, αλλά την οποία δεν ελέγχει».

Το Starlink δεν είναι το μοναδικό δορυφορικό δίκτυο στο οποίο έχει πρόσβαση η Ουκρανία. Επομένως, αν τεθεί εκτός λειτουργίας, υπάρχουν και άλλες επιλογές. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν είναι εξίσου γρήγορες, κάτι με το οποίο συμφωνούν και οι στρατιώτες που μίλησαν στο BBC.

«Το Starlink μάς δίνει το πάνω χέρι στη μετάδοση εντολών. Ακόμη και ένα ή δύο δευτερόλεπτα είναι κρίσιμα, όταν μπορούμε να μεταφέρουμε δεδομένα και διαταγές ταχύτερα, και αυτή η υπεροχή γίνεται πραγματικά αισθητή στο πεδίο της μάχης», δήλωσε ένας στρατιώτης.

Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα τερματικά που χρησιμοποιούνται για τη σύνδεση με τους δορυφόρους. Αυτά του Starlink είναι σχετικά μικρά και ελαφριά, γεγονός που επιτρέπει την τοποθέτησή τους σε κάθε είδους όχημα ή drone.
 

Τα τερματικά της Eutelsat «είναι λίγο μεγαλύτερα, οπότε μπορούν να τοποθετηθούν στην οροφή ενός αυτοκινήτου ή πάνω σε άρματα μάχης, αλλά δεν μπορούν απαραίτητα να τοποθετηθούν σε μικρά drones. Παράλληλα είναι περίπου πέντε φορές ακριβότερα», δήλωσε η Εύα Μπέρνεκε, πρώην διευθύνουσα σύμβουλος της γαλλικής δορυφορικής εταιρείας.
 

Τι μπορεί να προσφέρει η ΕΕ αυτή τη στιγμή;

Η Ευρώπη έχει συνειδητοποιήσει ότι η ασφάλειά της εξαρτάται από το διάστημα και ότι πρέπει να «ενισχύσει επειγόντως τις δορυφορικές της δυνατότητες», δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο BBC.

Προς το παρόν, διαθέτει το Govsatcom, ένα δίκτυο που δημιουργήθηκε τον Ιανουάριο για την κοινή χρήση υφιστάμενων δορυφόρων μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Η Ουκρανία δεν είναι πλήρες μέλος του δικτύου, αν και προσπαθεί να ενταχθεί, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται σε συνομιλίες με το Κίεβο για την ένταξή του στο Govsatcom.

Ωστόσο, ακόμη και αν η Ουκρανία μπορούσε να συνδεθεί αύριο στο δίκτυο, αυτό δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για πολεμικές επιχειρήσεις, όπως ο χειρισμός drones, για τον οποίο χρησιμοποιείται το Starshield.

Αυτό ενδέχεται να αλλάξει στις αρχές του επόμενου έτους, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελπίζει ότι στο πρόγραμμα θα ενταχθούν εμπορικές εταιρείες, όπως η OneWeb της Eutelsat. Με αυτόν τον τρόπο, η Ουκρανία θα μπορέσει να καλύψει ορισμένες —όχι όμως όλες— τις ανάγκες της για στρατιωτικές δορυφορικές επικοινωνίες.

Η Εύα Μπέρνεκε δήλωσε στο BBC ότι είναι βέβαιη πως η εταιρεία θα μπορέσει να «υποστηρίξει πολλές από τις βασικές στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας». Ωστόσο, η κάλυψη των επικοινωνιακών αναγκών της αποτελεί διαφορετικό ζήτημα, καθώς αυτές είναι ποικίλες και τεράστιες, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες χώρες.

Η Eutelsat δεν θέλησε να σχολιάσει το Govsatcom, αλλά δήλωσε στο BBC ότι «ως ο μοναδικός ευρωπαϊκός πάροχος με έναν πλήρως λειτουργικό αστερισμό δορυφόρων χαμηλής τροχιάς γύρω από τη Γη, δεσμευόμαστε να παρέχουμε ανθεκτική συνδεσιμότητα στις επιχειρήσεις, τις κυβερνήσεις και τις κοινότητες που εξυπηρετούμε».
 

Iris²: Το μελλοντικό δίκτυο της ΕΕ

Το Govsatcom θεωρείται μια προσωρινή δικλίδα ασφαλείας, μέχρι να τεθεί σε λειτουργία, το 2029, το ισχυρότερο και ασφαλέστερο δίκτυο Iris².

Το φιλόδοξο αυτό έργο αποτελεί την ευρωπαϊκή απάντηση στα Starlink και Starshield. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα είναι ένα πρόγραμμα με κύρια προτεραιότητα την άμυνα, με έμφαση στις κυβερνήσεις, τις ένοπλες δυνάμεις και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Η Ουκρανία έχει εξασφαλίσει πρόσβαση σε αυτό από την πρώτη ημέρα λειτουργίας του.

Το έργο αποτελεί μέρος του διαστημικού προγράμματος της ΕΕ και υλοποιείται από τις ευρωπαϊκές δορυφορικές εταιρείες Eutelsat, SES και Hispasat, οι οποίες ηγούνται μιας κοινοπραξίας με την ονομασία SpaceRISE.

Το δίκτυο θα διαθέτει πολύ λιγότερους δορυφόρους από το Starlink, συγκεκριμένα 348 σε χαμηλή και μεσαία γήινη τροχιά. Ωστόσο, αυτό δεν θα πρέπει να θεωρείται μειονέκτημα, δήλωσε η Κάρι Μπίνγκεν.

«Σκεφτείτε έναν φακό που ρίχνει τη δέσμη του προς τα κάτω. Αυτοί οι δορυφόροι θα μπορούν να καλύπτουν μεγαλύτερη έκταση της Γης, επομένως χρειάζονται λιγότεροι», εξήγησε. «Υπάρχουν συμβιβασμοί σε κάθε επιλογή. Δεν θα θεωρούσα αρνητικό το γεγονός ότι το Iris² σχεδιάζεται με λιγότερους δορυφόρους».

Σε ένα βίντεο υψηλής παραγωγής που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο της ευρωπαϊκής διαστημικής πολιτικής, διακηρύσσεται: «Με το Iris², η Ευρώπη δεν θα εξαρτάται πλέον από άλλους για τη δορυφορική συνδεσιμότητα».

«Σημαίνει αυτό ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να απενεργοποιήσει το Starlink; Όχι. Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν καλή ιδέα» σχολιάζει το BBC.

Το Iris² δεν αποτελεί τη μοναδική επιλογή. Αυτή την εβδομάδα, οι φινλανδικές εταιρείες Nokia και ICEYE ανακοίνωσαν ότι θα εξετάσουν το ενδεχόμενο ανάπτυξης δορυφορικών επικοινωνιών για την ενίσχυση της στρατιωτικής άμυνας της Ουκρανίας.

Παράλληλα, μια κοινοπραξία των ευρωπαϊκών κατασκευαστών δορυφόρων Airbus, Leonardo και Thales, με την ονομασία Project Bromo, φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ακόμη ανταγωνιστή της SpaceX. Ωστόσο, το εγχείρημα βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο.