Στα Βαλκάνια, ποτέ δεν ξέρεις τι ακριβώς πατάς. Εκεί που οι ντόπιοι οργώνουν αμέριμνοι τη γη τους για αιώνες, μπορεί ξαφνικά να ξεπεταχτεί η παγκόσμια ιστορία. Αυτό ακριβώς συνέβη στη βόρεια Αλβανία, στην περιοχή του Bushat, μόλις 10 χιλιόμετρα νότια της Σκόδρας. Μια περιοχή που φαινομενικά δεν είχε τίποτα να επιδείξει, έκρυβε στα σπλάχνα της ένα από τα πιο σπάνια ευρήματα στην Ευρώπη: μια ολόκληρη χαμένη πόλη.

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας και το Πανεπιστήμιο των Τιράνων έπιασαν τη σκαπάνη και έφεραν στο φως τα ερείπια ενός εντυπωσιακού ελληνιστικού ναού. Ο οικισμός, που είχε σβηστεί εντελώς από τους χάρτες και τη μνήμη, ταυτίζεται πλέον από πολλούς μελετητές με τη θρυλική αρχαία πόλη της Bassania.

Τα θεμέλια, το «τέμενος» και οι ελληνικές αναλογίες

Οι αρχαιολόγοι δεν έψαχναν στα τυφλά. Στόχευσαν κατευθείαν στην ακρόπολη, το υψηλότερο σημείο του αρχαίου οικισμού, και δικαιώθηκαν. Κάτω από τη βλάστηση αποκαλύφθηκαν τα πλήρη πέτρινα θεμέλια ενός επιβλητικού ορθογώνιου κτιρίου, με μήκος 13,6 μέτρα και πλάτος 9,6 μέτρα. Το ενδιαφέρον; Αυτές οι διαστάσεις ουρλιάζουν «ελληνιστική περίοδος», καθώς ταυτίζονται απόλυτα με τις αναλογίες των αρχαίων ελληνικών ναών της εποχής.

Το κτίσμα, σύμφωνα με την αρχαιολογική ομάδα, λειτούργησε ως θρησκευτικό κέντρο μεταξύ του 4ου και του 2ου αιώνα π.Χ. Ο προσανατολισμός του στα κύρια σημεία του ορίζοντα και τα απομεινάρια ενός αμυντικού τείχους που το περιέβαλε, επιβεβαιώνουν ότι επρόκειτο για το ιερό όριο, το γνωστό από την αρχαιότητα «τέμενος».

Ελληνική επιρροή και ρωμαϊκά... μερεμέτια

Η ανακάλυψη δεν είναι απλώς άλλη μια πέτρα στο έδαφος. Πρόκειται για το μοναδικό κτίσμα αυτού του τύπου που έχει βρεθεί ποτέ στη βόρεια Αλβανία. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει την ισχυρή ελληνική πολιτιστική επιρροή που είχε διεισδύσει στις τοπικές ιλλυρικές κοινότητες κατά την ελληνιστική εποχή, δημιουργώντας ένα κράμα πολιτισμών στην καρδιά των Βαλκανίων.

Η πόλη φαίνεται να εγκαταλείφθηκε και να ερήμωσε, αλλά το αρχαίο «real estate» δεν έμεινε ανεκμετάλλευτο για πάντα. Αιώνες αργότερα, γύρω στον 3ο αιώνα μ.Χ., οι Ρωμαίοι είδαν τη στρατηγική θέση και αποφάσισαν να χτίσουν ένα μικρότερο κτίσμα ακριβώς δίπλα στα αρχαία ερείπια, το οποίο χρησιμοποίησαν για περίπου έναν αιώνα.

Και πώς να μην το κάνουν; Από την κορυφή εκείνου του λόφου, η θέα ήταν το απόλυτο αρχαίο κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης. Έλεγχαν πιάτο όλες τις διαδρομές από τη Σκόδρα προς την αρχαία Lissos και τις ακτές της Αδριατικής. Σήμερα, αυτός ο ξεχασμένος λόφος επιστρέφει εκδικητικά για να θυμίσει ότι η ιστορία των δυτικών Βαλκανίων έχει ακόμα πολλά θαμμένα μυστικά που περιμένουν να βγουν στην επιφάνεια.