Ένα δύσκολο μονοπάτι από το πανεπιστήμιο και το σχολείο μέχρι την πρώτη σταθερή δουλειά εξακολουθούν να διανύουν οι νέοι στην Ελλάδα. Χαμηλή απασχόληση, υψηλή ανεργία ακόμη και μεταξύ των πτυχιούχων, μισθοί που απέχουν σημαντικά από την υπόλοιπη Ευρώπη και μεγάλη αναντιστοιχία σπουδών και επαγγέλματος συνθέτουν την εικόνα που καταγράφει ο ΟΟΣΑ.

Η έκθεση του Οργανισμού για τις δυσκολίες των νέων μέχρι να αποκτήσουν οικονομική αυτονομία αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα: η εκπαίδευση και η αγορά εργασίας στην Ελλάδα εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να κινούνται σε διαφορετικές ταχύτητες.

Το αποτέλεσμα δεν περιορίζεται στην επαγγελματική πορεία. Οι δυσκολίες εύρεσης σταθερής και επαρκώς αμειβόμενης εργασίας μεταθέτουν χρονικά την οικονομική ανεξαρτησία των νέων και, μαζί με αυτήν, αποφάσεις όπως η αποχώρηση από την οικογενειακή κατοικία και η δημιουργία οικογένειας.

Παρότι η ελληνική αγορά εργασίας έχει βελτιωθεί σημαντικά σε σχέση με τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, η απόσταση από τις υπόλοιπες χώρες του ΟΟΣΑ παραμένει μεγάλη.

Μόλις το 36% των νέων ηλικίας 15 έως 29 ετών στην Ελλάδα εργάζεται, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ φτάνει το 55%. Πρόκειται για το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό, μετά την Ιταλία.

Ανάλογη είναι η εικόνα στην ανεργία. Το ποσοστό για τους νέους διαμορφώνεται στο 16,5%, έναντι 8,9% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην τρίτη χειρότερη θέση μετά την Ισπανία και τη Σουηδία.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι η υψηλή ανεργία δεν αφορά μόνο όσους διαθέτουν χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης.

Το 2024 το 12,3% των νέων ηλικίας 25 έως 34 ετών που είχαν ολοκληρώσει τριτοβάθμια εκπαίδευση ήταν άνεργοι. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.

Η Ελλάδα καταγράφει επίσης την υψηλότερη ανεργία μεταξύ νέων που διαθέτουν απολυτήριο λυκείου ή γυμνασίου, ενώ βρίσκεται στη δεύτερη θέση, πίσω από τη Σλοβακία, όσον αφορά την ανεργία των αποφοίτων δημοτικού.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η απόκτηση περισσότερων εκπαιδευτικών προσόντων εξακολουθεί να αποτελεί πλεονέκτημα, δεν αρκεί όμως από μόνη της για να εξασφαλίσει την ομαλή είσοδο στην αγορά εργασίας.

Και όταν τελικά οι νέοι βρίσκουν δουλειά, το επόμενο πρόβλημα είναι οι αποδοχές.

Οι εργαζόμενοι κάτω των 30 ετών στην Ελλάδα καταγράφουν τις χαμηλότερες αμοιβές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών του ΟΟΣΑ, με τις αποδοχές τους να είναι κατά περίπου 40% χαμηλότερες.

Η εικόνα εντάσσεται στο γενικότερο μισθολογικό χάσμα της Ελλάδας, καθώς οι αποδοχές του συνόλου των εργαζομένων στη χώρα, σε όρους αγοραστικής δύναμης, βρίσκονται περίπου 45% κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Χαμηλόμισθοι τέσσερις στους δέκα νέους

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το ποσοστό των νέων που χαρακτηρίζονται χαμηλόμισθοι. Στην κατηγορία αυτή βρίσκεται το 43% των εργαζομένων κάτω των 30 ετών, καθώς οι αποδοχές τους δεν ξεπερνούν τα δύο τρίτα των διάμεσων ωριαίων αποδοχών.

Το αντίστοιχο ποσοστό στις ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ είναι μόλις 21%.

Υπάρχει μάλιστα σημαντική διαφορά ακόμη και σε σχέση με το σύνολο της ελληνικής αγοράς εργασίας, όπου χαμηλόμισθο χαρακτηρίζεται το 22% των εργαζομένων.

Η μερική απασχόληση είναι λιγότερο διαδεδομένη μεταξύ των νέων στην Ελλάδα σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αφορά το 11,3% έναντι 23,8% στην Ε.Ε. Ωστόσο, σχεδόν οι μισοί από όσους εργάζονται με αυτό το καθεστώς δηλώνουν ότι το επέλεξαν επειδή δεν κατάφεραν να βρουν δουλειά πλήρους απασχόλησης.

Καθοριστικό ρόλο στην εικόνα παίζει και η διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας, με την ισχυρή ανάπτυξη του τουρισμού να στρέφει μεγάλο μέρος της νεότερης γενιάς προς την εστίαση, τη φιλοξενία και τις συναφείς υπηρεσίες.

Πρόκειται για κλάδους στους οποίους η είσοδος είναι συχνά ευκολότερη για εργαζομένους χωρίς μεγάλη επαγγελματική εμπειρία, αλλά σημαντικό μέρος των διαθέσιμων θέσεων έχει εποχικό χαρακτήρα.

Το 2023 οι υπηρεσίες, στις οποίες περιλαμβάνεται ο τουριστικός κλάδος, απορροφούσαν το 55% των εργαζομένων ηλικίας 15 έως 24 ετών στην Ελλάδα, έναντι 37% στις ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ.

Την ίδια στιγμή, η παρουσία των νέων στη βιομηχανία και τις κατασκευές έχει περιοριστεί δραστικά. Μεταξύ 2008 και 2023 το ποσοστό υποχώρησε από 13% σε μόλις 3%. Στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες του ΟΟΣΑ η αντίστοιχη πτώση ήταν σαφώς μικρότερη, από 11% σε 7%.

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αναδεικνύει η έκθεση είναι η αναντιστοιχία ανάμεσα στις σπουδές και στις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων.

Σχεδόν τέσσερις στους δέκα εργαζομένους στην Ελλάδα, ποσοστό 39%, έχουν σπουδάσει σε διαφορετικό αντικείμενο από εκείνο στο οποίο τελικά εργάζονται. Το ποσοστό είναι το υψηλότερο στον ΟΟΣΑ, όπου ο αντίστοιχος μέσος όρος βρίσκεται στο 32%.

Έτσι, ενώ ο αριθμός των Ελλήνων που αποκτούν τίτλους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αυξάνεται, δεν καταγράφεται αντίστοιχη αύξηση στις δεξιότητες που ζητούν οι επιχειρήσεις.

Σημαντικό μέρος του προβλήματος εντοπίζεται ήδη πριν από την είσοδο των νέων στην αγορά εργασίας.

Μόλις το 4,2% των μαθητών και σπουδαστών στην Ελλάδα εργαζόταν παράλληλα με τις σπουδές του το 2022, ακόμη και σε καθεστώς μερικής απασχόλησης. Στον ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 14%.

Παράλληλα, τουλάχιστον έξι στους δέκα μαθητές θεωρούν ότι το σχολείο δεν τους προετοιμάζει επαρκώς για την ενήλικη ζωή, ενώ η επαγγελματική εκπαίδευση και ο επαγγελματικός προσανατολισμός εξακολουθούν να μην έχουν την απήχηση που καταγράφεται σε άλλες χώρες.

Υπάρχει, πάντως, και ένα θετικό στοιχείο: το 51,2% των 15χρονων στην Ελλάδα δήλωνε το 2022 ότι είχε αποκτήσει κάποια εμπειρία πρακτικής άσκησης, έναντι μόλις 35,3% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ.

Η συνολική εικόνα, ωστόσο, δείχνει ότι για μεγάλο μέρος της νέας γενιάς η απόσταση από το πτυχίο μέχρι μια σταθερή και ικανοποιητικά αμειβόμενη θέση εργασίας παραμένει μεγάλη. Και αυτή η απόσταση μετατρέπεται τελικά σε καθυστέρηση της οικονομικής ανεξαρτησίας, ακριβώς στην ηλικία που οι νέοι καλούνται να κάνουν τα πρώτα μεγάλα βήματα της ενήλικης ζωής.