Κάθε αντιπυρική περίοδος στη χώρα μας ξεκινά παραδοσιακά με διακηρύξεις ετοιμότητας, εξαγγελίες και επικοινωνιακούς σχεδιασμούς. Ωστόσο, προτού οι φλόγες δοκιμάσουν ξανά τις αντοχές του κρατικού μηχανισμού, επιβάλλεται να τεθεί το θεμελιώδες ερώτημα: τι μάθαμε πραγματικά από τις πυρκαγιές των τελευταίων 25 ετών στην Ελλάδα;
Τα επίσημα αρχεία του Πυροσβεστικού Σώματος καταγράφουν από το 2000 έως σήμερα περισσότερες από 150.000 πυρκαγιές και πάνω από 11 εκατομμύρια στρέμματα καμένης γης. Η επεξεργασία αυτών των δεδομένων δεν αποτελεί μια απλή στατιστική άσκηση, αλλά τον καθρέφτη μιας πραγματικότητας που εξελίσσεται και απαιτεί γενναίες, θεσμικές αλλαγές.
Η μεγάλη εικόνα: Λιγότερες φωτιές, μεγαλύτερη καταστροφή
Η ανάλυση της περιόδου 2000–2024 καταδεικνύει μια πρωτόγνωρη αντίφαση. Μέσα στην επίσημη αντιπυρική περίοδο (Μάιος – Οκτώβριος), ο ετήσιος αριθμός των πυρκαγιών παρουσιάζει σαφή μείωση, πέφτοντας κατά μέσο όρο από τις 4.300 (2000–2012) στις 3.700 (2013–2024). Ωστόσο, αυτή η μείωση στις ενάρξεις δεν συνοδεύεται από περιορισμό της καμένης έκτασης.
Αντίθετα, η καμένη γη παρουσιάζει σταθερή αυτική τάση, προσθέτοντας κατά μέσο όρο περίπου 6.000 επιπλέον στρέμματα κάθε χρόνο. Αυτό συμβαίνει διότι, όταν μια πυρκαγιά καταφέρει να ξεφύγει από την πρώτη προσβολή, προσλαμβάνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι πυρκαγιές που υπερβαίνουν τα 2.000 στρέμματα γίνονται ολοένα συχνότερες, ενώ το ελάχιστο μέγεθος των μεγαλύτερων ετήσιων καταστροφών αυξάνεται σταθερά. Δεν έχουμε απλώς περισσότερες μεγάλες πυρκαγιές, αλλά ποιοτικά ισχυρότερα και πιο καταστροφικά μέτωπα.
Ο αθόρυβος κίνδυνος εκτός εποχής και η αλλαγή του χάρτη
Παράλληλα με τα θερινά μέτωπα, μια νέα απειλή αναδύεται αθόρυβα εκτός της παραδοσιακής αντιπυρικής περιόδου. Οι χειμερινοί και ανοιξιάτικοι μήνες (Νοέμβριος – Απρίλιος) καταγράφουν αύξηση 47% στον αριθμό των πυρκαγιές μετά το 2012, ενώ η μέση καμένη έκταση εκτοξεύεται από τα 18.000 στα πάνω από 23.000 στρέμματα. Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται πλέον στο αυστηρό ημερολόγιο του παρελθόντος.
Ταυτόχρονα, η γεωγραφία των πυρκαγιές μεταβάλλεται. Ενώ στις περισσότερες περιοχές οι ενάρξεις το καλοκαίρι μειώνονται, η Βόρεια Ελλάδα και άλλες περιοχές χωρίς ιστορικό μεγάλων καταστροφών εμφανίζουν ανησυχητική επιδείνωση. Την αύξηση της καμένης έκτασης οδηγούν συγκεκριμένες περιοχές —όπως η Αττική, η Εύβοια, ο Έβρος, η Βοιωτία και τα Δωδεκάνησα— που βιώνουν επαναλαμβανόμενα πλήγματα.
Τα τυφλά σημεία των δεδομένων και η ανάγκη για δράση
Παρά την αξία τους, τα επίσημα δεδομένα διαθέτουν σαφή όρια. Δεν περιέχουν πληροφορίες για τις ακριβείς αιτίες των ενάρξεων, στερούνται ποιοτικών χαρακτηριστικών διάδοσης (ένταση, ταχύτητα, πυρομετεωρολογικές συνθήκες) και περιορίζονται γεωχωρικά σε παρωχημένες διοικητικές μονάδες. Χωρίς αυτά τα εργαλεία, η μετάβαση από την απλή καταγραφή στην ουσιαστική πρόληψη παραμένει ελλιπής.
Τα δεδομένα της τελευταίας 25ετίας δεν προαναγγέλλουν μια μοιραία καταστροφή, αλλά υποδεικνύουν τις απαιτούμενες προτεραιότητες:
Ενίσχυση της επιχειρησιακής ικανότητας άμεσης προσβολής για την αποτροπή των megafires.
Αναθεώρηση της χρονικής στόχευσης της πρόληψης, καθώς ο κίνδυνος επεκτείνεται και εκτός καλοκαιριού.
Εστιασμένη θωράκιση των περιοχών υψηλού κινδύνου που επαναλαμβάνονται στον χάρτη.
